یادداشت ها و مصاحبه های یک خبرنگار
 
A reporter's notes and interviews

بسم الله  الرحمن الرحیم


گفتگوی اختصاصی خبرگزاری شبستان با حجت الاسلام و المسلمین یدا الله مقدسی ، مسئول تدوین و مدیریت پروژه کتاب مفاتیح الحیات .


سوال 1- چطور شد که دست به تألیف این کتاب زدید ؟

این کتاب کتابی است مزین به نام آیت الله جوادی آملی و اصل و طرح این کتاب از  ایشان است و هدفی که در تألیف این کتاب دنبال شده است نشان دادن کار آمدی آموزه‌ها دینی برای رفع مشکلات اجتماعی است. لازم است در توضیح این مطلب مقدمه‌ای ذکر شود : در آموزه‌های دینی به نوعی سه مطلب قابل توجه قابل بررسی است الف) جهان‌بینی: این آموزه‌ها بینش انسان به جهان را نشان می‌دهد و علم فلسفه عهده دار این مطلب است  ب) جهان داری: این بخش از تعالیم دینی نحوه مدیریت جامعه  و سیاست گذاری‌های کلان جامعه را بیان می‌کند  ج) جهان آرایی : آفریده‌ای به نام عالم هستی داریم و خدا بشر را آفرید تا این عالم را آباد کند و اداره کند اگر آیه 61 سوره هود « هُوَ أَنْشَأَکُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَ اسْتَعْمَرَکُمْ فیها »  را در کنار آیه « وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِیَعْبُدُون‌ ، ذاریات 56» قرار دهیم قرار دهیم نتیجه می‌گیریم ؛ خدا انسان را آفرید که زمین را آباد کند و در آن به عبادت بپردازد؛ لذا آرایش زمین و نظام هستی جزو  آموزه‌های دینی ماست  و این آموزه‌های دینی در دو  بخش توسلی و تعبدی مطرح است ما از تعبدیات به "عبادات خاص" تعبیر می‌کنیم  و از توسلیات به عبادات عام یاد می‌کنیم  مثلاً نماز و روزه و حج و.. عبادت خاص است ولی  آموزه‌های دین بخش‌های دیگری مانند اجتماعیات هم دارد و دین در این ساحت نیز دارای برنامه است ؛ حضرت استاد آیت الله جوادی آملی می‌فرمایند : در بخش عبادات مرحوم محدث قمی مفاتیح‌الجنان را نگاشت و در دسترس عموم قرار داد ، البته کتاب‌های دیگری هم قبل از مفاتیح‌الجنان مانند زادالمعاد و امثال آن نوشته شد منتهی مرحوم محدث قمی تنقیح و تنظیم مجدد نمودند و با توجه به پاداش‌های اخروی این اعمال بحث را ارائه داد اگر با همین نگاه به سراغ آموزه‌های اجتماعی دین برویم  می‌بینیم ثواب‌های فراوانی هم در این بخش بیان شده است که به این صورت در دسترس عموم قرار نگرفته است . لذا اقتضا داشت این بخش از آموزه‌های دینی را با نگاه مفاتیح‌الجنان مورد توجه قرار داد و حضرت استاد می‌فرمودند : این کتاب - مفاتیح الحیات - جلد دوم مفاتیح‌الجنان است . لذا نگاه این کتاب است نگاه  اخروی است و به زندگی مادی نگاه اخروی می‌کند.

سوال 2- مخاطب این کتاب چه قشری هستند ؟

مخاطب و سطح کتاب عموم مردم جامعه هستند و اقشار مختلف می‌توانند از این کتاب بهره ببرند البته اگر بخواهیم مطالب این کتاب را برای گروه خاصی بیان کنیم نیازمند تبیین و تحلیل و زبان خاص خود است .

سوال 3 - این کتاب چه خلائی از جامعه را پر می‌کند؟

اگر نگاه ما به مباحث اجتماعی نگاه عبادی شد بسیاری از مشکلات اجتماعی جامعه کنونی ما مرتفع می‌شود از باب نمونه در ایام زیارت مردم به زیارتگاه‌ها و دامان طبیعت می‌روند و بهره می‌برند  اما در پایان کار آنچه باقی می‌ماند زباله‌هاست ، خیلی‌ها نمی‌دانند همان‌طور که زیارت ثواب اخروی دارد جمع آوری زباله و رعایت بهداشت محیط نیز دارای ثواب اخروی و پاداش است لذا باید کتابی نوشته می‌شد که این نکات را متذکر شود  و اگر این نگاه همگانی شود بخشی از مشکلات جامعه حل می‌شود و برای اداره کشور نیز بسیار مفید است .

سوال 4- آیا این کارایی صرفاً بر اساس تشویق محقق می‌شود یا بر اساس ارتقاء شناخت و معرفت  بدست می‌آید ؟

تشویق در آموزهای دینی بر اساس معرفت افزایی است اگر گفته شده غرس درخت فلان پاداش کذایی را دارد ، در کنار آن معرفت هم افزوده و گفته است ، مطلوب دین ایجاد فضای مناسب برای خود و دیگران است لذا اول بنیان معرفت را نهاد و بعد عمل در پی آن آمد و هدف این است که ابتدا معرفت ایجاد شود و سوغات این معرفت عمل است.

سوال 5-  نحوه انتخاب موضوعات چگونه بود ؟

کتاب به لحاظ ابعاد مختلف پنج‌گانه‌ای که دارد مبتنی بر روایتی از امام صادق علیه‌السلام است و بر اساس این حدیث شریف ارتباطات انسان چهار جهت پیدا می‌کند الف )  ارتباط با خدا ب) ارتباط با  خودش و وظایفش ج) ارتباط با دیگران د) ارتباط با محیط زیست ما در این کتاب به جهت اول نپرداختیم چرا که مفاتیح‌الجنان مرحوم محدث قمی به این جهت توجه کامل کرده بود ، اما سه بخش دیگر مورد توجه قرار گرفته است منتهی بر اساس نیاز جامعه کنونی این تقسیمات بیشتر شد و کتاب شامل پنج بخش گردید 1 ) تعامل و روابط انسان با خودش 2) تعامل و روابط انسان با انسان‌های دیگر که این بخش می‌تواند در دو قسمت مطرح شود الف) تعامل فرد با نهادهای اجتماعی مثل نظام حکومتی ب ) تعامل انسان با افراد مختلف  مانند  تعامل انسان با پدر و مادر ،خویشان ، همسر ؛ افراد جامعه اعم از مؤمن و کافر و ... 3) تعامل انسان با محیط زیست ؛ این فصل  هم در دو بخش قابل بررسی است الف ) تعامل انسان با حیوان : امروزه در دنیای غرب مباحثی مانند حقوق حیوانات بسیار مطرح است در حالی که حقوقی که در آموزها دینی برای حیوانات  آمده است بیش از آنی است که در غرب مطرح است ب) تعامل انسان با خلقت زیست محیطی .

سوال 6 - آیا در ویرایش‌ها بعدی کتاب فصول دیگری به آن افزوده می‌شود ؟

 ما بنا بر این داشتیم که خط سیری به اهل تحقیق داده باشیم و بگوییم چنین آموزه‌هایی در متن دین نیز وجود دارد  و در هر قسمتی نیامده ایم همه مطالبی را که مجامع روایی و دینی ما بیان شده است را بازگو کنیم چرا که در این صورت کتاب از طراوت می‌افتاد و بسیار حجیم می‌شد البته جا دارد بخش‌هایی به این کتاب افزوده شود و جای کار دارد .

سوال 7 - آیا در نحوه گزینش روایات دقت کارشناسانه شده است یا از باب تساهل در ادله سنن با این روایات برخورد شده است ؟

این نکته از همان ابتدای کار مورد توجه بوده است که اگر روایتی در اختیار مردم قرار می‌گیرد باید مطالب سستی نباشد و از معصوم به ما رسیده باشد لذا غالب روایات سند معتبر دارند و بخش‌هایی که حرف و اگر دارد با معیارهای حدیث شناسی و با معیارهای عقلی و نقلی سنجیده شده است  و آنچه که موافق نقل و عقل نبوده است از آن پرهیز شده است  .

سوال 8 - چه کاستی‌هایی در کتاب وجود دارد ؟

حضرت آیت الله جوادی آملی فرمودند : برخی عناوین به فصول این کتاب افزوده شود البته جسته و گریخته انتقادات و پیشنهاداتی هم به دست ما رسید ؛ اشکالاتی مانند غلط‌های تایپی نیز وجود داشت که با  باز نگری سریعی که صورت گرفت در چاپ چهاردهم این اغلاط کمتر شد و ویرایش دوم این کتاب  در حال تهیه است.

سوال 9 - از آنجایی که تدوین و مدیریت پروژه به عهده  حضرت عالی بود دلایل توفیق این کتاب چیست ؟

در درجه اول اخلاص و نفس عرشی حضرت آیت الله جوادی آملی مهم‌ترین دلیل استقبال جامعه علمی و دینی ما به این کتاب بود و در کنار آن تلاش خالصانه دوستانی که در تدوین و تهیه این کتاب  نقش آفرینی داشتند .

سوال 10 - آیا این کتاب نیاز جامعه جهانی را نیز تأمین می‌کند ؟

یکی از نگارندگان اهل قلم و معرفت نوشته است : این کتاب لیبرالیسم غرب را به چالش کشید چون نظام لیبرالیسم غربی معتقد است برای اداره جامعه زندگی بشر برنامه دارد و دین در این بخش صامت است اما این کتاب نشان داد  که دین برای زندگی بشر نیز برنامه جامع و کاملی ارائه داده است  لذا مباحث این کتاب می‌تواند  برای کشورهای دیگر اعم از مسلمانان و غیر مسلمان مفید باشد لذا برای ترجمه این کتاب به زبان های اردو ؛ عربی ، انگلیسی  اقداماتی صورت گرفته است  .

سوال 11 - اگر خاطره خوشی در ایام تدوین این کتاب  به خاطر دارید بیان کنید ؟

زمانی که حضرت استاد جوادی آملی اثر را دیدند با کمال تواضع و فروتنی فرمودند : خدا رحمت کند امام و شهدا را همه این اثرها در پرتو ایثار امام و شهدا و مردم مسلمان ایران است . و این برای من بسیار شیرین و آموزنده بود.

گفتگو و تنظیم : حمید کرمی

 


نوشته شده در تاريخ ۱۳٩۱/٦/٧ توسط ح.کرمی
تمامی حقوق مطالب برای یادداشت ها و مصاحبه های یک خبرنگار محفوظ می باشد