یادداشت ها و مصاحبه های یک خبرنگار
 
A reporter's notes and interviews
  یاد خدا، واعظ درونی انسان است 

  وقتی در قله یاد خدا که نماز باشد به یاد او نیستم آن‌وقت چگونه در بازار و کسب و کار یاد خدا باشم یاد خدا از مهم‌ترین ویژگی‌ها اخلاق قرآنی است. 

سرویس علمی فرهنگی خبرگزاری حوزه گفت و گوی خود را با حجت‌الاسلام رستم نژاد پیرامون مبانی اخلاق در قرآن تقدیم می کند.


 * جایگاه ابتلا در پرورش استعداد انسانی

ابتلا از منظر قرآن نقش پرورشی دارد و به عنوان یک مسئله اساسی در پرورش انسان و به فعلت رساندن فضائل درونی او مهم‌ترین نقش را ایفا می کند.

 * عناصر اخلاقی از منظر قرآن

  اخلاق در نگاه دین، دارای پایه‌ها و بنیادهایی است و تمام این ریشه‌ها هم به درون انسان بر می گردد اگر پایه‌های اخلاق را درقرآن دنبال کنید متوجه می شوید که یا به باورهای  انسان برمی گردد یا به امر درونی و قلبی، لذا عناصر و پایه‌های اخلاق در قرآن چند نکته اساسی است.

 * یاد خدا

ممکن است من اعتقاد به خدا داشته باشم  اما توجه به خدا نداشته باشم. یاد خدا موجب خود کنترلی است و واعظ درونی انسان به شمار می‌رود و اخلاق در اینجا شکل می‌گیرد « َ أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِکْری؛ طه 14  » ، نماز بخوان تا به یاد من باشی !  « فَاذْکُرُونی‏ أَذْکُرْکُم‏ ؛ بقره 152» مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم،  اینها حرف های خداست با یک مثال این بحث را تعقیب می‌کنم : یاد خدا بهترین ترمز است و بیشترین نقش را در خود کنترلی دارد ؛ یاد خدا از درون جلوی مرا می‌گیرد،  نماز که قله عبادت است ، یاد خداست و نماز اگر نماز باشد عامل بازدارنده از گناه است « اتْلُ ما أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنَ الْکِتابِ وَ أَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ وَ لَذِکْرُ اللَّهِ أَکْبَرُ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ ما تَصْنَعُونَ؛ عنکبوت 45» به این تعبیر که نماز « تَنْهى‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ  » است یعنی ایجاد خود کنترلی می‌کند.

 ولی ممکن است این پرسش بیاید که من نماز می‌خوانم اما فائده از آن نمی بینم ؟!  یک واکسن انسان را تا دو سال از بیماری ها بیمه می کند اما نماز من به قدر یک واکسن برای من بیمه به ارمغان نمی‌آورد چرا اینگونه است ؟ خدا می‌گوید نماز بخوان برای یاد من، اما ما در نماز همه چیز به یاد داریم جز یاد خدا  ! پس نمی تواند واکسینه کند لذا اخلاق قرآنی اخلاقی است بر اساس توجه خدا، وقتی من در قله یاد خدا که نماز باشد به یاد او نیستم آنوقت چگونه در بازار و کسب و کار یاد خدا باشم یاد خدا از مهم‌ترین ویژگی‌ها اخلاق قرآنی است.

 * توجه به علم گسترده خدا

خداوند در قرآن خود را به صفاتی مانند بصیر ، خبیر ، علیم و...معرفی می‌کند و همه را عطف می‌کند به « بما تعملون » و «تعملون»  رفتار ماست توجه به علم گسترده خدا از پایه‌های اخلاق قرآنی است و انسان با این اعتقاد می‌تواند به خود کنترلی برسد و توجه به علم گسترده الهی حتی از گناه ذهنی انسان را باز می دارد  اخلاق قرآنی به قدری پیشرفته است که‌ می گوید گناه ذهنی هم نباید انجام دهی.

 *  یاد معاد

حتما از ما سئوال می‌شود زیرا در قرآن آمده «وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ، صافات 24» آنها را نگهدارید که باید بازپرسى شوند!؛ «إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ کُلُّ أُولئِکَ کانَ عَنْهُ مَسْؤُلاً، اسراء 36» گوش و چشم و دل، همه مسئولند. از چشم و گوش و درون تو هم سئوال می‌شود. اگرانسان به این باور برسد که از حالات قلبی او هم سئوال می شود و توجه به این امور داشته باشد خود کنترلی را به ارمغان می آورد «ِ وَ إِنْ تُبْدُوا ما فی‏ أَنْفُسِکُمْ أَوْ تُخْفُوهُ یُحاسِبْکُمْ بِهِ اللَّهُ فَیَغْفِرُ لِمَنْ یَشاءُ وَ یُعَذِّبُ مَنْ یَشاءُ وَ اللَّهُ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدیرٌ؛ بقره 284» آنچه در آسمانها و زمین است، از آنِ خداست. و(از این رو) اگر آنچه را در دل دارید، آشکار سازید یا پنهان کنید، خداوند شما را بر طبق آن، محاسبه مى‏کند.سپس هر کس را بخواهد(و شایستگى داشته باشد)، مى‏بخشد؛ و هر کس را بخواهد(و مستحق باشد)، مجازات مى‏کند. و خداوند به همه‏ چیز قدرت دارد.

 آنچه که در درون جانتان است خدا به حسابش می‌کشد، خدا از شما حساب کشی می کند، می‌کشد البته حساب است اما  لزوما عقاب نمی‌کند  « یُحاسِبْکُمْ بِهِ اللَّهُ فَیَغْفِرُ لِمَنْ یَشاءُ وَ یُعَذِّبُ مَنْ یَشاءُ »  توجه به این نکته انسان را  اخلاقی می‌کند  و اگر انسان به همین سه پایه و اصل توجه کند نتیجه می‌گیرد.

گفتگو و تنظیم : حمید کرمی 


نوشته شده در تاريخ ۱۳٩۱/٦/۸ توسط ح.کرمی
تمامی حقوق مطالب برای یادداشت ها و مصاحبه های یک خبرنگار محفوظ می باشد