یادداشت ها و مصاحبه های یک خبرنگار

A reporter's notes and interviews

ضرورت تعریف عرفان اصیل و محوریت وحی از مهمترین مباحثی است که باید در مباحث عرفانی مورد توجه قرار بگیرد حجت الاسلام و المسلمین سید احمد خاتمی دراین گفتگو به برخی زوایای این مهمپرداخته است .


مقدمه :

در عرصه اخلاق عملی یکی از شاخص‌هایی که بزرگان مطرح می‌کنند معرفی چهره‌های سالک الی الله و آموزش سیر و سلوک از مکتب اهل بیت است ، یکی از چهره‌ها که خوشبختانه در سال‌های اخیر کار نسبتا گسترده‌ای درباره ایشان شده است مرحوم عارف بزرگ سید علی قاضی طباطبایی است .

نسل جدید باید با این چهره‌های سالک الی الله آشنا شوند لکن در این عرصه چند نکته است که باید به آن توجه شود

الف ) ضرورت تعریف عرفان اصیل

در مرحله اول باید عرفان اسلامی تعریف شود تا معلوم گردد شاخصه عرفان چیست ؟ عارف مکتبی کیست ؟ آنچه خاستگاه این نکته است این است که متاسفانه بازار عرفان‌های تقلبی و بدلی در همه عرصه‌ها گرم است و رواج دارد بسیاری از کتاب‌ها و نرم افزارهایی که در این عرصه تولید می‌شود به همه چیز شباهت دارد جز عرفان اسلامی به نظر می‌رسد کسانی با سوء استفاده از این گرایش مطلوبی که جوانان به عرفان و معنویات دارند این ظرف خالی را با عرفان‌های بدلی و دروغین پر می‌کنند ؛ خروجی این عرفان‌های ناقص انسان ناقص است ، انسان ناقص یعنی کسی که یک بعد را می‌بیند و بیشترین ضربه به اسلام از ناحیه کسانی بوده است که یکسو نگرانه اسلام را ترسیم کرده‌اند اسلام و زهد اسلام را دیده‌اند اما  اجتماعیات اسلام را ندیده‌اند ؛ سیاست اسلام را دیده‌اند اما تقوی اسلام را ندیده‌اند.

ب) انبیاء الهی و ائمه معصومین ؛ شاخصه عرفان اصیل

شاخص عرفان، انبیای عظام، پیامبر اکرم و امامان معصوم هستند اگر می‌خواهیم مباحث عرفانی را مطرح کنیم باید عرفانی با شاخص پیامبر اکرم ، معصومین ، امیرالمومنین و امام العارفین باشد ابن ابی الحدید معتزلی در آغاز نهج البلاغه که شخصیت مولی را تبیین می‌کند ، می‌گوید : « عرفا هر چه دارند از مولی علی است » مولی علی عارف حرب و محراب است در عرفان غیر اسلامی عرفان محراب مطرح می‌شود اما از عرفان حرب خبری نیست ! علی بن ابیطالب در زمانی که می‌جنگد و مجروح می‌شود عارف است و در محراب هم عارف است در همان حالی که در مسند قضا نشسته است عارف است و در دعا  عبادت  هم هکذا ، سید الشهدا که دعای عرفه او یکدروه سیر و سلوک عرفانی است عارف  است و سید الشهدایی هم که در عاشورا است عارف است .

کلام بلند شیخ الرئیس در تعریف عارفان

جناب بو علی سینا در کتاب اشارات  در تعریف عارف می‌فرماید :« النمط التاسع فی مقامات العارفین » نقل می‌کنند که بو علی این نمط را در حالت چله نشینی و سیر و سلوک نوشته است لذاست که با همه نمط‌های دیگر کتاب اشارات فرق و نشاط  خاصی دارد ایشان عارف را اینگونه تعریف می‌کند : « العارف شجاع. و کیف لا و هو بمعزل عن تقیة الموت » عارف شجاع است و چگونه شجاع نباشد در حالیکه او از  مرگ نمی‌ترسد

مرگ اگر مرد است آید پیش من ****تا کشم خوش در کنارش تنگ تنگ

من از او جانی برم بی‌رنگ و بو****او ز من دلقی ستاند رنگ رنگ

« و جواد. و کیف لا و هو بمعزل عن محبة الباطل »  و اهل سخاوت است و چگونه  نباشد و حال آنکه دلبسته مال نیست  « و صفاح للذنوب. و کیف لا و نفسه أکبر من أن تجرحها ذلة بشر » و « نساء للأحقاد. و کیف لا و ذکره مشغول بالحق ؛ الاشارات و التنبیهات، ص: 148 » عارف اهل گذشت است و از کسی کینه به دل ندارد .

 مقصود آنکه عرفان اسلامی بسیار متفاوت است از عرفانی که ما نام آن را عرفان انحرافی و نادرست می‌گذاریم 

ج) ضرورت عرضه کلمات اهل عرفان بر قرآن و سنت قطعیه

رهنمودهای عارفان را باید بر قرآن و روایات عرضه کرد رهنمودهای ایشان باید بر محکمات معارف قرآن و محکمات سیره پیامبر عرضه شود ، مثلا بریدن از مردم و بندگان خدا در روایات نیامده است عزلت از شرار خلق در قرآن آمده است اما عزلت از بندگان خدا در قرآن نیامده است لذا اگر عارفی نسخه می‌دهد و می‌گوید از همه ببر ! این چگونه نسخه‌ای است ؟ لذا جوانان عزیز دست خود را در دست عارفان فقیه بگذارند و گرنه احتمال انحراف است ، امام راحل عارف بود ، علامه طباطبایی عارف بود ، اگر دست جوان در دست عرفان همراه با فقاهت بود خیال ما راحت است که زمینه انحراف در آن نیست سر سلسله عرفای متاخر مولی حسینقلی همدانی است و مرحوم حسینقلی همدانی  شاگرد شیخ انصاری بوده است و درس خارج می‌گفته است بر این اساس در معرفی عرفا باید خیلی دست به عصا حرکت کنیم .

جاری بودن عرفان اصیل در متن جامعه

مرحوم قاضی عرفانش عرفان بریدن از جامعه نبود شنیده‌ام امام در دوره جوانی یکبار در نجف بر مرحوم قاضی وارد  می‌شود و مرحوم قاضی بلافاصله جهت سخن را تغییر می‌دهد و از جنایات رضا خان و اینکه باید با او مبارزه کرد می‌گوید او می‌دید که سید روح الله جوان خاندان پهلوی را بر می‌اندازد مرحوم قاضی چند همسری بوده است اما این چند همسری او را  از یاد خدا و سیر و سلوکش غافل نمی‌کند و آدم می‌پرورانده است در عالم تربیت نظارت لازم است و صرف رهنمود کافی نیست ؛توضیح مطلب : اخلاق و سیر و سلوک دو مرحله دارد الف ) مرحله عمومی ب ) مرحله خصوصی ؛ مرحله عمومی اتیان واجبات و ترک محرمات و عمل به علم است و اینکه آنچه می‌داند عمل کند این مرحله مرحله‌ای نیست که نیاز به استاد باشد چون در این مرحله نسخه روشن است اما در مرحله خصوصی سیر و سلوک حتما نیاز به مربی دارد و اگر کسی در مرحله عمومی درست عمل کند و واجبات را بجا آورد خدا استاد اخلاق را درب منزل او می‌فرستد « وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ یُعَلِّمُکُمُ اللَّهُ ؛ بقره 282» ؛ « إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ یَجْعَلْ لَکُمْ فُرْقانا  ، انفال 29 »لذا اگر کسی به تقوی رسید خدا فرقان به او قرار می‌دهد و نوری قرار می‌دهد که حق و باطل را با آن بشناسد مرحم قاضی در این مرحله تخصص ویژه داشته است و یکی از  شاگردان برجسته ایشان علامه طباطبایی ( ره )  و آیت الله بهجت ( ره ) بود .

گفتگو و تدوین : حمید کرمی

منتشر شده در : پایگاه اطلاع رسانی حضرت آیت الله سید علی قاضی(ره)

[ ۱۳٩۱/۸/۱٢ ] [ ٧:٤۳ ‎ق.ظ ] [ ح.کرمی ]

[ نظرات () ]

مجله اینترنتی دانستنی ها ، عکس عاشقانه جدید ، اس ام اس های عاشقانه