یادداشت ها و مصاحبه های یک خبرنگار
 
A reporter's notes and interviews

بسم الله الرحمن الرحیم


حجت الاسلام و المسلمین علی صدرائی خوئی از کتاب شناسان و فهرست نگاران هم روزگار ما است.او به سال 1342 شمسی در شهرستان خوی چشم به جهان گشوده است.وی افزون بر تحصیل فقه و اصول، نسخه شناسی را نزد استادانی همچون شادروان سید عبدالعزیز طباطبایی، استاد سید احمد حسینی اشکوری و استاد عبدالحسین حایری دنبال کرده است.مقالات فراوان در نشریات مختلف ازجمله آیینه پژوهش، علوم حدیث و کتابهای اسلامی و کتاب های آشنای حق، یک قرن وارستگی، سیمای خوی و فضل بن شاذان ستاره خراسان از آثار او به شمار می رود.

چرا مرحوم قاضی تصمیم به تصحیح کتاب ارشاد شیخ مفید می گیرند ؟

این تصحیح در زمانی تنظیم و منتشر شد که امکانات بسیار محدود بود و آثار علمی شیعه آنچنان در دسترس نبود لذا ایشان با توحه به اهمیت کتاب ارشاد تصمبم می گیرد این کتاب را منتشر و تصحیح کند و تا آن زمان این کتاب با تصحیح منتشر نشده بود لذا  وی در  این جهت نسخه هایی از کتاب ارشاد را گرد آوری و به تصحیح این کتاب همت گماردند .


 دلایل اهمیت ارشاد را بیان کنید ؟

این کتاب از چند بعد قابل توجه می باشد الف ) جایگاه علمی شیخ مفید : مولف این اثر شیخ مفید است و با توجه به پایه علمی ایشان این اثر برای شیعه اهمیت دو چندانی می یابد ب) موضوع کتاب : این کتاب در تاریخ اهل بیت میباشد لذا محل توجه علما قرار گرفت و از مصادر اصلی و عمده در تاریخ  اهل بیت می باشد و همین دو ویژگی باعث شد مرحوم قاضی به تصحیح آن اهتمام بورزد تا  در دسترس محققین و اهل دانش قرار بگیرد .

حجم و کم حواشی ایشان چه میزان است ؟

شاید اطلاق لفظ حواشی بر این تصحیح درست نباشد ، بنای ایشان بر تصحیح کتاب بوده است و اگر بنا بر حاشیه داشتند حجم کتاب بیش از این می شد البته در مواردی که لغات دشوار و موارد ابهام بوده است توضیحاتی  داده اند .

آیا روش تصحیح مرحوم  قاضی با اسلوب های علمی امروزی قابل مقایسه می باشد  ؟

 در تصحیح کتب چند روش مرسوم است الف ) روش انتخاب: در این روش نسخه اصل را تهیه و نسخه های دیگر را با آن مقایسه می کنند و اگر اختلافی  بین این نسخ بود آن اختلافات را در پاورقی توضیح می دهند و اگر مشکلی بود و اختلاف فراوان بود توضیحی نیز در حل اختلافات ارائه می شود ب ) روش تلفیقی : در این روش چند نسخه را در کنار هم ملاحظه می کنند و هر نسخه ای به عنوان متن صحیح تر باشد آن را اصل قرار می دهند ، مرحوم قاضی از روش تلفیق استفاده کردند اما با توجه با مشکلات چاپ در تصحیح از شیوه پاورقی استفاده نمی شد و الان با پیشرفت صنعت چاپ از این روش استفاده می کنند اما در نسخه های سنگی استفاده از این روش مرسوم نبوده است و اختلاف نسخ بیان نمی شد مگر در موارد معدودی که متن مشکل داشته و نسخه ها نتوانسته بودند متن را حل کنند ایشان در حواشی توضیحاتی داده اند تصحیح ایشان در زمان خودشان بسیار فنی و علمی است و مقایسه آن با تصحیح امروزی کار درستی نیست .

آیا این اثر در زمان خود مرحوم قاضی منتشر شده بود ؟

بله این اثر در زمان حیات ایشان متتشر شد و شرح حالی از مولف و خود در انتهای این کتاب نیز به قلم آورده اند .

 روش تصحیح شما در تنظیم و تحقیق این اثر چگونه بوده است ؟

تصحیحات ما مربوط به حواشی مرحوم قاضی است ، از آنجاییکه این کتاب با تصحیح مرحوم قاضی تنها یک بار منتشر شده است  لذا ما نسخه های دیگری نداشتیم البته حواشی ایشان بر کتاب بسیار خوانا است و در خواندن این حواشی مشکل خاصی نداشتیم در چاپی که مرحوم قاضی داشته اند این حواشی در حاشیه کتاب است اما ما بخشی از متن را که حاشیه مربوط به آن بخش است را نیز آورده و منابعی که مرحوم قاضی بر آن مصادر استناد کرده اند را  نیز استخراج کرده ایم .

نسخه موجود را از چه منبعی بدست آوردید ؟

دوستان در کنگره تبریز از کتابخانه ملی تبریز این نسخه را تهیه کردند و تصویری از این نسخه را برای من فرستادند و از همان نسخه برای تصحیح استفاده کردیم .

آیا آثار دیگری از مرحوم قاضی گزارش شده است و شما در صدد تصحیح آن هستید ؟

 مشی عارفان و کسانی که غور در سیر و سلوک می کنند اینگونه بوده است که  به نگارش آثار علمی زیاد توجه نمی کردند و اگر اثری هم داشتند اهتمام به حفظ و نگهداری آن نبوده است لذا از مرحوم حسین قلی همدانی و سید احمد کربلایی تنها مکاتباتی چند باقی مانده است و مرحوم قاضی هم از این طیف می باشد منتهی از مرحوم قاضی نامه های فراوانی بجا مانده است و با توجه به ادبیات فوق العاده ای که داشته اند این نامه ها محل توجه می باشد و باید در جمع آوری مکتوبات ایشان اهتمامی شود تعداد این نامه شاید بیش از هزار نامه باشد که بعضی ازاین مکتوبات  در کتاب  اعلام نجف  منتشر شد  

محتوی نامه های مرحوم قاضی در چه مباحثی می باشد ؟

در  نامه ها نوعا مباحث خصوصی مطرح شده است که شاید انتشار آن اهمیتی برای دیگران نداشته باشد اما نامه های ایشان از نظر فکری بسیار بالاست و صرف منتشر کردن این نامه ها شاید کمکی به خواننده نکند و نیازمند ترجمه و توضیحات می باشد.

آیا تفسیر قرآنی هم  از ایشان به ثبت رسیده است  ؟

بنا بر مطالبی که نقل شده است ایشان تفسیری هم نوشته است البته هنوز از این تفسیر نسخه ای شناسی نشده است و گفته ها در حد یک خبر باقی مانده است ؛ شرح دعای سمات هم ناقص است و علی رغم ناقص بودن مغتنم است

آیا قاضی را می توان در آثارش جستجو کرد ؟

قاضی را نمی توان از راه اثارش شناخت جامعه ما قاضی را بر اساس رویکرد تربیتی اش می شناسند گاهی افرادی با نوشتن مرامنامه به روش سلوکی و فکری خود تصریح و اذعان دارند ، اما عده ای اینگونه نیستند و مکتوبی مدون نمی کنند اما تربیت یافتکان آن مکتب مشی فکری و سیره عملی آن مکتب را ترویج و تبیین می کند و مرحوم قاضی در سلک ایشان است شاید تا 50 سال قبل افراد خاصی  نامی از مرحوم قاضی شنیده بودند اما امروزه در جامعه ایران و خارح کشور مردم  حق جو و حق طلب به دنبال فاضی  و شناخت روش سلوکی او هستند چرا که تربیت یافتگان قاضی تاثیرات علمی و عملی شگرفی را در جامعه پیرامون خود بجای گذاشتند لذا مردم سرچشمه های این تاثیرات را از وجود مکتب تربیتی قاضی می بینند لذا هر چه زمان به جلوتر می رود مردم بیشتر متوجه اندیشه های  این شخصیت بزرک می شوند و متاسفانه در زمانی که باید در شناساندن شخصیت و روش فکری قاضی تحقیقات میدانی صورت می گرفت این تحقیقات محقق نشد و بسیاری از شاگردان بلاواسطه ای که درک محضر قاضی کرده بودند در بین ما نیستند  البته شاگردان با واسطه ایشان در حال حاضر به تعداد کافی در ایران و عراق و بلاد اسلامی موجود می باشند و باید به سراغ ایشان رفت و با مصاحبه ها و تحقیقات میدانی بخشی از مکتب تربیتی مرحوم قاضی را کشف و به جامعه معرفی نمود .

اگر در پایان تذکر و مطلبی دارید بفرمایید ؟

نکته ای که در انتها به جوانان طالب حکمت و عرفان می توان توصیه کنم این است که : الف ) مرحوم قاضی فقیه بلند مرتبه ای بودند که علاوه بر عرفان توجه وافی به فقه و احکام شرعی داشتند و پایبندی به احکام شریعت یکی از مسلمات روش تربیتی مرحوم قاضی است و سر سوزنی تخلف از شرع را روا نمی دانستند  ب ) با توجه به اقبال عمومی جوانان و جامعه دینی ما به مسائل عرفانی و معنویت شایسته است که به یک یا چند  کنگره اکتفاء نشود  و این چهر ها به جامعه اسلامی و انسانی معرفی گردند .

 


نوشته شده در تاريخ ۱۳٩۱/٩/۱٤ توسط ح.کرمی
تمامی حقوق مطالب برای یادداشت ها و مصاحبه های یک خبرنگار محفوظ می باشد