یادداشت ها و مصاحبه های یک خبرنگار

A reporter's notes and interviews

بسم الله الرحمن الرحیم

در عرصه مهدویت شبهات  زیادی مطرح شده است یکی از مباحثی که در این زمینه مطرح شده است اتهام نژاد پرستی در دین اسلام است و می‌گویند : اگر اسلام با نژاد پرستی مخالف است پس چرا نشانه‌ها و رگه‌هایی از بحث نژاد پرستی را در  دین اسلام می‌بینیم حجت الاسلام دکتر رسول رضوی به تبیین زوایای مختلف این بحث پرداخته و به شبهاتی که در این زمینه مطرح شده است پاسخ می‌گوید :


در دین اسلام است و می‌گویند : اگر اسلام با نژاد پرستی مخالف است پس چرا نشانه‌ها و رگه‌هایی از بحث نژاد پرستی را در  دین اسلام می‌بینیم  ؟

درست است که اسلام مخالف نژاد پرستی است و ما ادعا می‌کنیم در اسلام نژاد پرستی وجود ندارد اما باید یک تعریفی از این مسئله و دیدگاه اسلام در این زمینه داشته باشیم تا بتوانیم بر اساس آن استدلال کنیم معروف‌ترین آیه‌ای که در این زمینه قابل استدلال است  آیه شریفه «  إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُمْ إِنَّ اللَّهَ علی‌ام خَبیرٌ ؛ حجرات ؛13 »  است که ملاک برتری انسان‌ها را تقوی می‌داند نه نژاد .

برای بررسی مسئله بهتر است به آیات دیگر هم رجوع کنیم از دیدگاه اسلام انسان‌ها از یک پدر و مادر واحد آفریده شده‌اند « یا أَیُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّکُمُ الَّذی خَلَقَکُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَة؛ نساء آیه 1 » همه شما را از یک نفس واحد آفریده است و  این مردان و زنانی که شما ملاحظه می کتید همه منشا واحد دارند  « وَ هُوَ الَّذی أَنْشَأَکُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ فَمُسْتَقَرٌّ وَ مُسْتَوْدَعٌ قَدْ فَصَّلْنَا الْآیاتِ لِقَوْمٍ یَفْقَهُونَ ؛ انعام 98  » او خدایی است که شما را از نفس واحد به وجود آورده است و انسان خواستگاه واحد دارد و این تکثرها عارضی‌اند و بعدها به وجود آمده‌اند دین اسلام دین همگانی است « قد بعثنی ربی جل و عز الی الإنس و الجن و الأبیض و الأسود و الأحمر ؛اثبات الوصیة، ص: 117» مرا مبعوث کرده است بر جن و انس ، سفید و سیاه .. لذا دین اسلام اختصاص به نژاد خاصی ندارد بر خلاف دین یهود و زرتشت که فقط نژاد آریایی و بنی اسرائیل را می‌پذیرد اما دین اسلام دین همگانی است «  الْمُسْلِمُونَ إِخْوَة؛ کافی ، ج‌1، ص: 542 »  از نظر اسلام انسان منشا واحد دارد و همه مساوی‌اند .

آیا این اتفاق بعد از وفات پیامبر هم استمرار یافت و مسلمانان این واقعیت را قبول کردند ؟

متاسفانه این اتفاق بعد از رحلت نبی اکرم نیفتاد و بلافاصله بعد از رحلت پیامبر دیو خفته نژاد پرستی  بیدار شد و بنی امیه مردم را به دو  طبقه عرب و عجم تقسیم نمود  و قصد داشتند عجم‌ها را از همه منصب‌ها دور نگهداشته و هیچ منصب دینی و دولتی به ایشان داده می‌شد معاویه  در نامه‌ای  نوشته است :  هیچ عجمی حق ندارد امام جماعت شود و در صف اول نماز جماعت هیچ عجمی حق شرکت ندارد مگر صف‌ها ناقص باشد ، در غنائم جنگی به عجم‌ها چیزی نمی‌دادند؛  هیچ عجمی نمی‌توانست از عرب زن بگیرد اما عرب‌ها می‌توانستند زن عجی داشته باشند ؛ هیچ عجمی اجازه سکونت در مدینه نداشت ؛ عجم حق ارث بردن از عرب را نداشت و....  همان اندازه که اسلام بر عدم تفاوت بین نژادها تاکید کرده بود و پیامبر اکرم به سیاه پوست حبشی و سفید پوست رومی و ایرانی احترام  قائل بود درست بعد از وفات پیامبر اکرم ورق برگشت و یک نژاد پرستی عجیبی در جامعه اسلامی پیدا شد لذا ریشه نژاد پرستی در حکومت بنی امیه نهفته است و همین مسئله موجب قیام بزرگی در جامعه اسلامی شد و سردمدار آن ابو مسلم خراسانی بود و بر اساس انحرافتی که قیام او اتفاق افتاد خاندان بنی العباس روی کار آمد و با ظهور بنی عباس جامعه اسلامی از بحث نژاد پرستی فاصله گرفت و همین اتحاد جامعه مسلمان موجب ساخته شدن تمدن اسلامی در آن روزگار شد و مهم‌ترین رکن این تمدن همکاری نژادهای مختلف اسلامی است .

مهم‌ترین نژادهایی که در ساخته شدن تمدن اسلامی نقش داشتند ؟

اول ) نژاد عرب بود که پیامبر هم از بین ایشان برخاسته بود و نژاد عرب وسیله‌ای شد برای گسترش اسلام در کشورهای مختلف و مهم‌ترین نمود نژاد عرب  بحث خلافت اسلامی است و ریاست جامعه مسلمین نوعا در دست اعراب بود ب) نژاد دوم نژاد تاجیک بود که شامل بیشتر اقوامی می‌شد که در فلات ایران زندگی می‌کردند مانند لر؛بلوچ ؛ دیلم و گیلک و.. مجموعه ایشان را نژاد تاجیک می‌گویند ایشان در عرصه سیاسی بیشتر در سمت وزارت بودند و اکثر دبیران و وزرا و نیروی کارمند حکومت اسلامی از ایشان بود ج ) نژاد ترک که در تمدن اسلامی نقش امیران و نظامیان را ایفا می‌کردند  لذا  از مراکش تا دیوار چین؛ از مرزهای روسیه تا جنوب یمن تمام امرا و نظامیان از نژاد ترک بودند و حکومت‌هایی نیز تشکیل دادند مانند غزنویان ؛ خوارزمشاهیان ، سلجوقیان و در نهایت هم سه حکومت بزرگ در جامعه اسلامی تاسیس شد عثمانیان ؛ گورکانیان هند  و صفویه ؛ یعنی اگر بخواهیم سهم هر یک از این نژادها را در ساختن تمدن اسلامی بررسی کنیم می‌بینیم که هر یک از این سه نژاد کاری را بر عهده داشت و ایجاد تمدن بزرگ اسلامی نمودند سقوط این تمدن هم زمانی شروع می‌شود که اختلافاتی بین این سه نژاد صورت می‌گیرد از روزی که نژاد عرب و تاجیک و ترک اختلاف پیدا می‌کنند تمدن اسلامی رو به افول می‌رود .

نژاد پرستی و نژادها درایران اسلامی ؟

بعد از اینک دولت ساسانی از بین رفت ایران به ده‌ها منطقه تقسیم شد و حکومت و ملت واحدی نداشتیم ایرانی که ما امروز می‌شناسیم ساخته دوره صفویه است که توانستند سرزمین واحد ، ملت واحد و دین واحد را به وجود آورند ایران جدید در عصر صفویه در کل دنیا زبان زد خاص و عام بود و دولت‌های بزرگ آرزو داشتند دولتی مثل دولت صفویه داشته باشند هم از نظر رفاه و هم از نظر تمدن و همین دولت و ملت و دین واحدی که صفویه ساخت نتیجه هماهنگی سه نژاد بوده است الف ) نژاد ترک که  عهده دار پادشاهی و امور سیاسی بود و دولت صفویه با همکاری قبائل ترک بود تاسیس شد و غزلباش ها عمده‌ترین نیروی سازنده این دولت بودند  ب) نژاد عرب : بعد از اینکه شاه اسماعیل صفوی دولت ایران را تاسیس کرد از علمای لبنان که  همه ایشان عرب بودند  دعوت کرد و  در بعض گزارشات آمده است  حدود سیصد دانشمند از لبنان به ایران مسافرت کردند  و وظیفه ایشان تنظیم و تنیسق  امور دینی و ترویج  مذهب تشیع در ایران بود و حوزه‌های علمیه ما وارثان همان دوره هستند؛ بزرگانی مانند شیخ بهایی و پدرش ؛ محقق کرکی؛ فرندان شهید اول؛ شیخ حر عاملی و... از مهاجرین علمای لبنان هستند که در آن عصر به ایران آمدند ج) نژاد تاجیک : ایشان عهده دار کارهای وزارتی و دولتی بودند  مخصوصا استر آبادی‌های و شیرازی‌ها و اگر بخواهیم عاملی برای ایجاد تمدن در دوره صفویه برشماریم همین اتحاد و همکاری بین نژادهای مختلف بوده است و این سه نژاد دست در دست هم دادند و تمدن اسلامی را ایجاد کردند .

 هر گاه این نژادها همکاری کردند تمدن بزرگی ایجاد شده و دشمن همین نقطه قوت را  مورد هدف قرار داده است و از طرق مختلف به آن حمله می‌کند.

یکی از شبهاتی که در امر مهدویت مطرح  شده است شبهه نژاد پرستی است و عده‌ای می‌گویند :نژاد امر بدی نیست و اتفاقا در منابع اسلامی نیز دلایلی بر اثبات آن وجود دارد مثلا : گفته شده است امام مهدی  از نژاد قریش و نسل پیامبر و از نوادگان امام حسین است پس معلوم است نژاد امر خوبی است چرا منجی از نژاد ترک  یا  فارس نیست ؟  لذا اسلام به نژاد پرستی معتقد است ؟

برای پاسخ به ابد توضیحی درباره نژاد پرستی بدهیم که کدام تفاوت و کدام تغییری بین افراد موجب می‌شود که ما از لفظ نژاد پرستی استفاده کنیم ؛ خوب است ابتداء تفاوت‌ها را بشناسیم ؛ چند نوع تفاوت بین انسان‌ها وجود دارد و وجود این تفاوت‌ها  بین انسان‌ها امری بدیهی است اما باید روشن شود کدام یک نژاد پرستی است و کدام یک نیست نوع تفاوت‌ها به چند امر بر می‌گردد 1) تفاوت‌های اعتقادی : هر کس باوری و نگاه خاصی دارد « ِکُلٍّ جَعَلْنا مِنْکُمْ شِرْعَةً وَ مِنْهاجاً وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَعَلَکُمْ أُمَّةً واحِدَةً وَ لکِنْ لِیَبْلُوَکُمْ فی‌ ما آتاکُمْ فَاسْتَبِقُوا الْخَیْراتِ إِلَی اللَّهِ مَرْجِعُکُمْ جَمیعاً فَیُنَبِّئُکُمْ به ما کُنْتُمْ فیهِ تَخْتَلِفُونَ؛ مائده ؛ 48 » ما برای هر کدام از شما، آیین و طریقه روشنی قرار دادیم؛ و اگر خدا می‌خواست، همه شما را امت واحدی قرار می‌داد؛ ولی خدا می‌خواهد شما را در آنچه به شما بخشیده بیازماید؛ (و استعدادهای مختلف شما را پرورش دهد). پس در نیکی‌ها بر یکدیگر سبقت جویید! بازگشت همه شما، به سوی خداست؛ سپس از آنچه در آن اختلاف می‌کردید؛ به شما خبر خواهد داد. پس وجود اختلافات اعتقادی چه در عرض و چه در طول امری بدیهی است اما مسئله این است که کدام یک حق است 2 ) اختلاف در تربیت و آموزش : یکی دوره ایتدایی و دانشگاه را طی می‌کند و به مقامات علمی عالی می‌رسد یا در خانوداه سالم تربیت می‌شود و دیگری خیر « ْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذینَ لا یَعْلَمُونَ إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ ؛ زمر آیه 9 » یا « قُلْ لا یَسْتَوِی الْخَبیثُ وَ الطَّیِّب‌ ؛ مائده آیه 100» عده‌ای طیب هستند و عده‌ای خبیثند و این‌ها  تفاوت‌هایی است ناشی از تربیت و آموزش 3 ) تفاوت جغرافیایی 4 ) تفاوت‌های تاریخی یکی در دوره صفویه است و یکی الان و ... 5 ) تفاوت نژادی 6 ) تفاوت رنگ و زبان « وَ مِنْ آیاتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافُ أَلْسِنَتِکُمْ وَ أَلْوانِکُمْ إِنَّ فی‌ ذلِکَ لَآیاتٍ لِلْعالِمینَ ؛ روم ، 22 »  7) تفوات نسبی « وَ هُوَ الَّذی خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً وَ کانَ رَبُّکَ قَدیراً ؛ فرقان ؛54»  8) اختلاق اقتصادی 9) تفاوت‌های شناختی و فهم و شعوری برخی ذاتا انسان‌های با شعوری اند و برخی استعداد کمی دارند

ریشه این این تفاوت‌ها چیست ؟

برای رسیدن به این احکام باید ریشه تفاوت‌ها را بدانیم الف ) تفاوت جبری : برخی از این تفاوت‌ها ریشه انتخابی دارند و سفید پوست بودن در دست من نیست بلکه ریشه در ارث دارد  و غیر انتخابی است ب ) تفاوت‌های انتخابی : برخی تفاوت‌ها انتخابی‌اند یکی به انتخاب خود درس خوانده است و یکی نخوانده است؛  یکی کار می‌کند و ثروتمند است و یکی اهل کار نیست و فقیر و... ج ) تفاوت‌های ارثی و اکتسابی : از یک طرف ارث و از یک طرف تلاش در این تفاوت موثر بوده است مثلا شخصی پدر و مادر فهیمی داشته است و خود او هم درس خوانده است ، اگر پدر مادر فهیمی نداشت نمی‌توانست درس بخواند لذا بعضی از تفاوت‌ها ناشی از اختیار و ارث است  د)  تفاوت‌های اعطایی : مختص معصومین است خداوند برای انبیا و ائمه ویژگی‌هایی قرار داده است که ایشان را با ما متفاوت کرده است به ایشان علم غیب داده است که منشا عصمت است و به خاطر این علم و افضلیت صلاحیت حکومت و حاکمیت جامعه اسلامی را دارند لذا ریشه این تفاوت‌ها چهار امر است .

احکام این تفاوت‌ها چیست ؟

الف ) حکم تفاوت‌ها ارثی و غیر انتخابی : این تفاوت نمی‌تواند معیار ارزیابی قرار گیرد و نمی‌شود بر اساس نژاد و رنگ قضاوت کرد و گفت نژاد آریایی یا فلان نژاد برتر است هیچ حکمی نمی‌توان بر اساس تفاوت‌های ارثی و غیر انتخابی نمود  « فَإِذا نُفِخَ فِی الصُّورِ فَلا أَنْسابَ بینه‌ام یَوْمَئِذٍ وَ لا یَتَساءَلُونَ ؛ مومنون ؛101» هنگامی که در«صور» دمیده شود، هیچ یک از پیوندهای خویشاوندی میان آن‌ها در آن روز نخواهد بود؛ و از یکدیگر تقاضای کمک نمی‌کنند(چون کاری از کسی ساخته نیست)!  ؛ «  إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُمْ إِنَّ اللَّهَ علی‌ام خَبیرٌ ؛ حجرات آیه 13 » لذا طبق این آیه تفاوت‌های که ریشه در ارث دارند نمی‌تواند معیار باشد ب) تفاوت‌های اکتسابی : تفاوت‌هایی که به دلیل دوری  از گناهان و جهاد و علم آموزی کسب شده است و می‌تواند معیار ارزیابی باشد و ثواب و پاداش باشد لذا تنها یک تفاوت می‌تواند معیار باشد ؛ تفاوت‌های  اکتسابی و عقیده‌ای آنمقدار که در دست انسان است می‌تواند معیار ارزش گزاری اعمال باشد  ج ) اما در تفاوت‌های اعطایی که مختص انبیاء و ائمه است اگر به پیامبر علم داده شده است از او مسئولیت‌های سنگینی هم خواسته شده است لذا در اینجا هم مبنا و معیار ارزشگذاری همان اندازه است که خدا داده است .

این مقدمه‌ای بود برای پاسخ یه سئوال اول با بیان این مقدمه جواب این است اولا : این ویژگی‌های که برای امام مهدی یاد شده است  موجب تفاوتهایی می‌شود اما این تفاوت نژاد پرستی نیست ! چرا که باید ابتدا تعریفی از نژاد پرستی داشته باشیم ؛  نژاد پرستی یعنی ما حقوق خاصی به کسی بدهیم فقط به خاطر خون و نسب او باشد این نژاد پرستی است اما درباره امام مهدی که این ویژگی‌ها را برای ایشان قائل هستیم  به خاطر نسب خاص ایشان نیست بلکه به خاطر امتیازات خاصی است  که برای انبیا و  ائمه مطرح شده است می‌باشد ، فرض کنید عده‌ای  قصد زیارت مشهد الرضا را دارند و شخصی مسئولیت مدیریت این سفر را بعهده می‌گیرد و امکاناتی هم به او داده می‌شود آیا می‌شود گفت چرا این امکانات را به او دادید ؟ امکانات به او داد شد تا خرج زیردستان کند لذا اختصاص امکانات  به خاطر  نسب او نبود بلکه به خاطر این بود که در خمت شما باشد و این نژاد رستی نیست لذا خدا برای هدایت این مسئولیت را به عهده افرادی گذاشته است و این هدایتگری نیازمند  و امکاتی است باید راه را بشناسد و به تمام زوایای مسیر آشنا باشد ، انسان پاک و بی خطا باشد و جاهل نباشد لذا عصمت ائمه در حقیقت برای انسان‌هاست و مسئولیتش با اوست این چنین شخصی باید انسان پاکی باشد تا قابل اطمینان باشد باید پاک سرشت باشد و گرنه کسی از او تبعیت نخواهد کرد دوما : پدری زحمت می‌کشد و با کار حلال ثروت زیادی جمع می‌کند و بعد از مرگ این ثروت به فرزندش می‌رسد آیا این نژاد پرستی است ؟ استفاده از زحمات گذشتگان که نژاد پرستی نیست فرزندی که از نسب پاک به دنیا می‌آید انسان پاکی است که ارث سلامت برده است  فراوان در کلمات معصومین می‌بینیم که  آمده است : پدر و مادر ان ما همه دارای اصلاب شامخه و ارحام و مطهره بوده‌اند لذا اما مهدی هم مثل سایر انسان‌ها و مثل همگان که از داشته‌های پدری بهره‌امند می‌شوند از پاکی و مطهر بودن پدران و مادرانشان استفاده می‌کنند و این چه ربطی به نژاد پرستی دارد .

دوم شبهه : در منابع اسلامی  آمده است که یاران حضرت 313 نفر می‌باشد و نام ایشان ذکر شده است و ادعا شده است همه ایشان غیر عرب هستند اگر نژاد پرستی بد است چرا تاکید شده است که همه ایشان از عجم هستند ؟ 

شبهه‌ای در بحث جبر و اختیار علم کلام مطرح می‌شود و در آنجا گفته شده است اگر  خدا علم به گناه من داشته باشد و من گناه نکنم علم خدا تبدیل به جهل می‌شود و از این مسئله جبر را نتیجه گرفته‌اند و این اشتباه است چرا که اگر شخصی بر بالای یک ساختمان چند طبقه قرار گرفت و خود را انداخت  و من می‌دانم اگر او خود را بیندازد می‌میرد آیا چون من میدانم مرده است خیر ؟  علم الهی هم  این‌گونه است علم الهی موجب کارهای ما نیست خدا می‌داند ائمه نیز به خاطر علم الهی که داشتند خبر دادند همه یاران مهدی عجمند و جبری در کار نیست این  313 نفر با تلاش خود به این مرتبه خواهند رسید و این هم دلیلی بر نژاد پرستی نمی‌باشد .

 تهیه و تنظیم : حمید کرمی

 

[ ۱۳٩۱/٩/۱٥ ] [ ٩:٥۸ ‎ق.ظ ] [ ح.کرمی ]

[ نظرات () ]

مجله اینترنتی دانستنی ها ، عکس عاشقانه جدید ، اس ام اس های عاشقانه