یادداشت ها و مصاحبه های یک خبرنگار
 
A reporter's notes and interviews

 بسم الله الرحمن الرحیم

نگاهی به برخی از مهمترین شاخصه های اخلاق اقتصادی در دستورات دینی اسلامدر گفتگو با در گفت و گو با حجت المسلمین سید صمصام الدین قوامی، مدیر و موسس بنیاد فقهی مدیریت اسلامی


مقدمه  :

یکی از  از واژه سازی هایی که از ابتکارت مقام معظم رهبری است واژه های مانند اقتصاد مقاومتی و سبک زندگی می باشد ؛ واژه اقتصاد مقاومتی در حدود شش ماه قبل و واژه  سبک زندگی در حدود یک ماه قبل مطرح شد و اگر این دو را  در کنار هم قرار دهیم ضرورت بحث  اخلاق اقتصادی  مشخص  می گردد اخلاق اقتصادی که بتوان در مقابل تحریم مصونیت ایجاد کند و ما را بسوی آرمانهایمان  سوق دهد و این اخلاق همان رفتاری است که ما از  زندگی معصومان و آیات قرآنی  یاد گرفته ایم ، این سیره به ما می آموزد که رفتار مطلوب دین در برخورد با نیازمندان ، همسایگان ، فرزندان و ... چگونه باید باشد اگر بخواهیم نگاهی گذرا به فصول و عناوین مورد توجه در اخلاق اقتصادی توجهی داشته باشیم می توان در چند محور به آن توجه نمود :

الف )رفتار در انفاق :

 یکی از وجوه مشترک ائمه سخاوتمندی ایشان است و داستانهای شگفتی از بخشش های ایشان در مجامع روایی ما نقل شده است  و اگر کسی به درب منزل ایشان می آمد با دست خالی  بر نمی گشت این معنا در دستورات قرآنی نیز مشهود است و شواهد متعددی در این راستا قابل استناد آیاتی مانند   « فَأَمَّا الْیَتیمَ فَلا تَقْهَرْ * وَ أَمَّا السَّائِلَ فَلا تَنْهَرْ ، سوره ضحی 9-10  »  که دستور به یتیم نوازی و دستگیری از مستمندان می دهد باز در آیات دیگری مانند «أَوْ إِطْعامٌ فی‏ یَوْمٍ ذی مَسْغَبَةٍ ؛ بلد 14 »  دستور به اطعام در روز سختی ها می دهد "ذی مسغبه" ایام سختی و ایام تحریم است در دستورات دینی زمانی که دستور به دستگیری از مستمندان و انفاق می دهد مراتب انسانها را هم در نظر می گیرد و اول از الدین و اقربا شروع می کند و سپس  به ایتام و مساکین و همسایگان سفارش می نماید  و باید بگونه ای باشد که اگر کسانی مجرد هستند و ما می توانیم کمک کنیم اهالی کمک کنند  و نیازمندان را شناسایی کنیم و به داد هم برسیم و مواسات کنیم .

ب )  رفتار  در دوری از اسرا و تبذیر :

پس از دستور به انفاق در رده بعدی  باید اسراف تبذیر نداشته  باشیم باید مصرف کرد اما به حد ضرورت استفاده کنیم نه در حد تجمل ،  اهل تبذیر نباشیم و این دستور خطاب شامل مردم و دولت می شود  اینکه در تعالیم دینی می فرماید : « وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْرِفینَ ، انعام 141 » خداوند اهل اسراف را دوست ندارد  « إِنَّ الْمُبَذِّرینَ کانُوا إِخْوانَ الشَّیاطینِ وَ کانَ الشَّیْطانُ لِرَبِّهِ کَفُوراً ، اسراء 27 » - همانا تبذیر کنندگان برادران شیطان هستند -  و آیاتی از این قبیل  به این اصل  اشاره دارد بعد از دستور جود حال که می خواهیم مصرف کنیم اهل تجمل و تبذیر نباشیم لذا جهت تجمل ، واردات نخوایم داشت لازم نیست مبلمان را تغییر دهیم و دائم تلّون و تجّمل داشته باشیم ، در اقتصاد مقاومتی برای مصرف باید الگویی داشته باشند و الگوی ما سیره معصومان علیهم السلام می باشد و ایشان  اهل تجمل و تبذیر نبودند نبودند البته مرتاض و رهبان هم  نبودند اما اسرافکار نبودند لذا بخش مهمی از اخلاق اقتصادی در قرآن و سیره معصومین موجود می باشد.

رفتار در  تولید :

یکی دیگر از اصول اخلاق اقتصادی حرکت به سمت تولید ملی است . باید تمام سرمایه های کوچک و خصوصی جمع گردد و تعاونی بین مردم  صورت گیرد ،  سعی کنیم که مواد اولیه که  ثروت های ملی ماست را نفروشیم ، خام فروشی نکنیم و تولیدات ملی را  صادر و  تولیدات خارجی را تا می شود وارد نکنیم ، متاسفانه یکی از اخلاق بد اقتصادی ما این است که تولیدات ما یک بار مصرف است و از نظر کیفی متقن و محکم ساخته نمی شود اخلاق اقتصادی می گوید : تولید کنید اما در تولید هم اتقان و محکم کاری رعایت شود  پیامبر (صلی الله علیه و آله) در چیدن قبر معاذ فرمود: « وَ لَکِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ عَبْداً إِذَا عَمِلَ عَمَلا أَحْکَمَهُ‏ أمالی صدوق، ص  384». محکم بودن در کار بسیار مهم است و یکی  از دستورات اخلاق اقتصادی اسلام است متاسفانه برای سود بیشتر نوشابه ها و لبنیات هر روز کم خاصیتر می شود و این خطرناک است که ما برای اینکه سود بیشتر ببریم جنس نامرغوب تولید کنیم  و برای حرکت به سمت تولید ملی این مسئله باید رعایت شود و یکی از راههای تقویت  تولید ملی  تحریم کالای خارجی است و لو آنها محکم تر و شکلیتر هستند  اما کالای تولید  داخلی  را ترجیج دهیم ،  از گاندی یاد بگیریم هر چند الگوی او امثال او نیست که به تولیدات ساخت  داخل اهمیت می دادند ، لذا در  تولید باید خوب تولید کنیم و تولیدات  خارجی را تحرم کنیم ، قاچاق کالا نکنیم و مواد اولیه  را نفروشیم .

 پرهیز از حرام خواری :

 باید از  حرام خواری به شدت احتراز کنیم امثال  ربا خواری و کارهای بی خاصیتی که در حقیقت خاصیتی برای جامعه ندارد پرهیز نمود امثال نشریه های بی خود و مبتذل و زرد که نوعا جوانان خریداری می کنند ، سی دی ها کاذب و مبتذل که هیچ فایده ای ندارد همه اینها جزو مصادیق  حرام خواری هستند و اخلاق اقتصاد می گوید : از حرام بپرهیزد : آیایت و روایات متعددی دلالت بر پرهیز از حرام خواری دارد آیاتی که دستور می دهد کسی که مال یتیم می خورد آتش می خورد ، کسی که ربا می خورد در حرب با خداست  و امثال آن فروان هستند  ، بانک های ما  به سمت حلال خوری حرکت کنند  .

 پرداخت وجوهات :

باید فرهنگ پرداخت کفارات و نذورات ،  خمس و زکات بیش از این احیاء و رونق بیابد  باید در کشور 70 میلیونی بیش از این وجوهات پرداخته شود ،  باید مردم بدانند نماز بدون زکات معنا ندارد « وَ فی‏ أَمْوالِهِمْ حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ ، معارج 19 » و نباید حقوق الهی و مردم  بر گردن  ما باشد .

رفتار خوب  اقتصادی :

مجموعه  رفتارهایی که ما باید در تجارت رعایت کنیم اموری مانند کم فروشی ، گران فروشی و قیمت ها را بالا آوردن همه می توانند از مصادیق   بد اخلاقی های اقتصادی تلقی شوند ؛ اگر رفتار بازرگانی ما اصلاح شود و بر یکدیگر سخت نگیریم   خدا نیز بر ما  آسان می گیرد  و رحمت و برکت خود را نصیب همگان می کند «وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى‏ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَیْهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ لکِنْ کَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما کانُوا یَکْسِبُونَ ، اعراف 96 » - و اگر اهل شهرها و آبادیها، ایمان مى‏آوردند و تقوا پیشه مى‏کردند، برکات آسمان و زمین را بر آنها مى‏گشودیم؛ ولى(آنها حق را) تکذیب کردند؛ ما هم آنان را به کیفر اعمالشان مجازات کردیم.  -  لذا آسان گرفتن بر مردم  یکی از اصول اخلاق اقتصادی می باشد ،  رفتار تجاری فروشندگان طوری نباشد که هزینه های گزاف ایشان را مردم بدهند و فکر هم کنند اینها زرنگی است در حالی که اینها ضلال و زبال است  لذا بخشی از مشکلات اقتصادی حاضر کشور ریشه در تحریمات و  بخشی بخاطر بی انصافی ها  خود ماست  .

پایان پیام

 


نوشته شده در تاريخ ۱۳٩۱/٩/٢٠ توسط ح.کرمی
تمامی حقوق مطالب برای یادداشت ها و مصاحبه های یک خبرنگار محفوظ می باشد