یادداشت ها و مصاحبه های یک خبرنگار

A reporter's notes and interviews

بسم الله الرحمن الرحیم


براستی که مکتب رفتگان خاندان عصمت و عالمان فرهیخته شیعه با حیات طیبه خویش یاد و خاطره سیره نبوی و علوی را زنده نگه می دارند و نحوه تعامل و ارتباط ایشان برای جامعه دینی درس آموز و حیات بخش است دکتر محمد رضایی در گفتگویی شیرین به بعض ابعاد شخصیتی علامه سبحانی پرداخته اند .


با سلام و تشکر از استاد ارجمند دکتر رضایی بفرمایید که چند سال در محضر آیت الله سبحانی به کسب معارف شیعی پرداخته  اید؟

قبل از انقلاب با شخصیت ایشان آشنا یودم و بعد از انقلاب که به حوزه آمدم در درس ایشان شرکت کردم از 25 سال پیش خدا توفیق داد بیشتر از محضر ایشان استفاده کنیم ، و حال توفیقی است که بتوانم راجع علامه سبحانی مطالبی را بیان کنم.

همانطوری که در روایات است که «َ: إِنَّ الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الْأَنْبِیَاء؛بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد صلى الله علیهم، ج‏1، ص: 10»  عالمان وارثان انبیاء هستند ، بعد از پیامبر اکرم ائمه اطهار ادامه دهنده سنت الهی پیامبر بوده اند و وظایف پیامبری را به انجام می رساندند و بعد از ائمه اطهار ؛در زمان غیبت کبری علما این امانت را بدوش می کشند و ادامه دهنده راه انبیاء و اولیاء و معصومین علیهم السلام هستتد ، و در زمان ما علامه محقق آیت الله سبحانی (حفظه الله) یکی از این عالمان ربانی است ؛ اگر به زندگی ایشان نظری بیافکنیم یکپارچه شور و عشق و تدین در زندگی ایشان موج می زند و وظیفه عالم بودن خود را به بهترین نحو انجام می دهد زندگی عالمان ربانی و شخصیت های بزرگ دینی ما دارای  ابعاد مختلف علمی ، سیاسی ؛ اخلاقی  و اجتماعی است و این فقیهان نامدار در همه این ابعاد پیرو سیره معصومین علیهم السلام می باشند و حضرت استاد در بین شخصیت های عصر خویش در این ابعاد یکی از سر آمدترین افراد روزگار ماست .

تعامل و روابط اجتماعی آیت الله سبحانی با جامعه مسلمین چگونه رابطه ای است؟

اگر  به سیره ایشان توجه کنیم می بینیم آنچه که نیاز یک عالم دینی درایشان به نحو اعلی و احسن یافت می شود؛ در عرصه های مختلف  علمی از علومی چون فقه ؛اصول فقه ؛ کلام ؛تاریخ ،تفسیر ،رجال و.. حظ وافر دارند و در همه این عرصه ها زحمات زیادی کشیده اند و آثار  بسیار گرانبهایی از خود بیادگار گذاشتند ؛ در عرصه مباحث اخلاقی زهد و دلسوزی ایشان بنسبت به  جامعه خصوصا جوانان عزیز زبانزد خاص و عام است وهمانطوری که یکی از ویژگی های پیامبر اکرم خلق عظیم ایشان و دلسوزی او نسبت به جامعه بود  و تمام سعی ایشان این بود که مردم از ظلمات به نور وارد شوند در برخوردهایی که با حضرت استاد داشتم می دیدم که  دلسوزی ایشان برای تشیع و دینداری جوانان بسیار زیاد است بگونه ای که  اگر میدید جایی شبه ای در کار است که بنیان ایمان جوانان را نشانه رفته است با تمام وجود احساس مسئولیت می کنند و شاید کارهایی باشد که ربط زیادی به ایشان هم ندارد اما اگر احساس کنند که ایمان جوانان هدف گرفته شده است بسیار نسبت به این امور حساس هستند و بعضی مواقع این دلسوزی ایشان بیش از حد است .

فرمودید ایشان نسبت به دانشگاهیان و ایمان جوانان بسیار حساس ند لطفا این فراز از سخنانتان را بیشتر بسط دهید ؟

کلام شیوا و دور از پیچیدگی

ایشان از دوران جوانی خود به منبر می رفتند و به زبان ساده و روشن مطالب خود را بیان می کردند آیت الله سبحانی  نقل می کردند که برای وعظ  و خطابه به منبر رفته بودم و علامه رفیعی قزوینی هم حضور داشتند وقتی از منبر پایین آمدم ایشان فرمودند : همه فهم سخن گفتید؛  ایشان بسیار ساده و شیوا و ساده سخن می گویند و کتاب های ایشان هم بسیار ساده و به لسان قوم سخن می باشد و اگر عبارتی مبهم باشد سعی می کنند خیلی ساده و شیوا بیان کنند .

همانطور که مستحضر هستید کتاب های دانشگاهی به نام اندیشه اسلامی 1 و 2 که با تیراژ بسیار وسیعی در دانشگاه ها مورد اقبال قرار گرفته است در خدمت ایشان نوشته شد و ایشان اگر مطلب و عبارتی را مقداری پیچیده می دیدند. تمام تلاششان این بود که جوانان این مطالب را درک کنند و به معنا منتقل شوند .

اساتیدی که توانایی پاسخ ندارند القاء شبهه نکنند

نکته دومی که مورد توجه ایشان بود سفارش به اساتید حوزه و دانشگاه است؛ ایشان سفارش می کردند استادی که توان پاسخ به شبهات را ندارند برای جوانان القاء شبهات نکنند ، وقتی که دانشجویان به عمره مشرف بودند حضرا استاد بسیار نگران بودند که خدایی ناکرده شبهاتی از وهابیت ذهن این جوانان را مورد هجمه قرار ندهد لذا کتاب هایی که در این عرصه نگاشته اند برای این است گه جوانان با این شبهات مواجه نشوند ، لذا ایشان عالمی هستند که به ایمان و دینداری جوانان توجه زیادی دارند . و بسیار در این مباحث دغدغه مند هستند حتی زمانی که وزیر علوم و امثال ایشان به دیدار علامه سبحانی مشرف می شوند بسیار سفارش می کنند باید محیط های آموزشی ما  به گونه ای باشد که جوانان متدین و مومنی تربیت شود و برای کشور مفید باشند، امام راحل نیز بسیار نسبت به این امر دغدغه داشتند تا فارغ التحصیلان حوزه و دانشگاه انسان های متخلق باشند .و ما باید از این فرصتی که انقلاب در اختیار ما قرار داده است به نحو احسن استفاده کنیم و توجه داشته باشیم که ترویج مکتب تشیع چقدر مشکل بوده است و الان امکانات خوبی در اختیار ماست و قدر این امکانات را بدانیم و این میراث امام راحل را پاس بداریم .

حتی ما کتابی برای دانشجویان نگاشتیم و اگر پیگیری ایشان نبود این کار به فرجام نمی رسید و جا دارد که جامعه علمی از این استاد عزیز تشکر کند که اینقدر دغدغه جوانان را دارند .

یکی از جلوه های روابط اجتماعی استاد جنبه های اخلاقی شخصیت ایشان است از این جنبه استاد را چگونه یافتید؟

 در جنبه روابط اجتماعی ؛ انبیا الهی بسیار ساده زیست و کم مونه بوده اندو خیلی ساده با ارباب رجوع برخورذد می کردند و حائل و مانعی بین ایشان و ارباب رجوع وجود نداشد و زاهدانه زندگی می کردند استاد علامه آیت الله سبحانی نیز در سیره و روش سلوکی خویش از همین روش انبیاء و اولیاء الهی تبعیت می کنند و بسیار ساده و کم مونه هستند و برخورد ایشان به شیوه اسلامی است و نوعا کارهای شخصی خود را به دیگران واگذار نمی کنند و خودشان انجام می دهند ، حتی اگر با شخصی کاری داشته باشند خودشان تماس می گیرند و دیگران از این تواضع و سادگی استاد تعجب می کنند ، مرجع تقلیدی اینچنینی که در اوج قله علمی است اینقدر ساده برخورد می کند ؛ موقع نماز هم همینگونه هست و طلبه ها سئوالاتشان را از ایشان می پرسند و بسیار ساده و سهل با ارباب رجوع برخورد می کنند .

تواضع ثمره درخت علم :

 ایشان در نهایت تواضع و فروتنی قرار دارند و حتی کسانی که در سال اول حوزه مشغول تحصیل هستند مورد احترام ایشان می باشند و با کمال میل پذیرای ایشان هستند و این خلق عظیم بسیار مهم است،  انسانی که در اوج علم و شهرتن است خیلی ساده با یک طلبه جز تا بالاترین مقام کشوری برخورد می کند و خیلی تفاوت نمی گذارد همچنین مسئولین امر را که در راستای ترویج تشیع خدمت می کنند را نیز مورد عنایت و تشویق خویش قرار می دهد .

نحوه تعامل استاد با شاگردان و چگونگی شاگرد پروری ایشان چگونه هست ؟

همانطوری که مستحضرید ایشان از سال 1325 وارد حوزه علمیه شده اند و حدود 65 سال است که تدریس می کنند اگر در بین شاگردان خود افراد مستعدی بیابند بسیار به او عنایت می کنند و وقتی برای رفع اشکالات او اختصاص می دهند .

و اگر شاگردان مستعد مشغله های دیگری غیر از تحصیل داشته باشند سعی می کنند توانایی و استعداد آن شاگرد را گوشزد کنند و برای تربیت شاگردان بسیار تلاش می کنند ؛ شما در بین شاگردان ایشان بزرگانی مانند آیت الله مهدوی کنی ، آیت الله مقتدایی ؛آیت الله استادی و شهید آقا مصطفی خمینی را می توان دید امام ویژگی خاصی در درس های ایشان دیده بودند و عنایت داشتند فرزندشان در نزد آیت الله سبحانی تلمذ کند .شاگردان خوبی هم تربیت کردند و ارتباطات نزدیک و خوبی با ایشان دارند و بعضی مواقع متفکران اندیشمندانی که در محضر او تلمذ کرده بودند و در معرض اشتباهاتی فکری و عقیدتی هستند برای ایشان نامه می نویسند و او را از مشکلاتی که ممکن است برای آیشان پیش آید دور می دارند و تا این حد به شاگردان خود اهتمام دارند که اگر یک موضعی بگیرند و دیدگاهی را مطرح کنند که مقداری از چهار چوب اسلامی خارج شده اند تذکر می دهند .

نحوه تعامل استاد با بزرگان ادیان و فرق دیگر چگونه می باشد؟

ایشان بسیار نرم سخن می گویند و حتی با علمای اهل سنت بسیار با عفت کلام سخن می گویند و تالیف قلوب می کنند و سیره انبیا و اولیا هم اینگونه بوده است و دلسوز بوده اند .

با گستردگی کار آیت الله سبحانی ایشان چگونه تعاملی با خانواده خویش دارند ؟

ایشان دلسوزی خاصی نسبت به خانواده محترمشان دارند  و حال که فرزندانشان همه مستقل شده اند و از نزد ایشان رفته اند اما باز استاد به فرزندانشان گوشزد می کنند که که سعی کنید مادر تنها نباشد و سعی می کنند بعض کارهای منزل را خود انجام دهند ، بعض مواقع در جلساتی که هستند و جلسه به درازا کشیده می شود می فرمودند :من باید زودتر بروم خانواده ما تنهاست .ایشان خانواده همراهی داشتند و حتی مدتها مستاجر بودند اما می فرمودند :نباید که از محیط خانواده غفلت بورزید .

خاطره ای از ایشان به خاطر دارید؟

ایشان شور و شوقی زیادی در انجام وظائف علمی و دینی خود دارند بیاد دارم روز 21 رمضان بود و قرار بود مطلبی نوشته شود و پاسخ شبهه ای در موضوع امامت داده شود ما از صبح شروع به کار کردیم و حدود شش ساعت این کار علمی طول کشید واقعا خسته شده بودم  و توانایی نگارش و فکر نداشتم اما ایشان سرحال بودند و می فرمودند : تازه ابتدای کار است و واقعا تعجب می کردم که ایشان با این کهولت سن اینگونه فعالیت دارند ؛ گاهی به ایشان می گفتم آقا تابستان است و هوا گرم است برای استراحت به ییلاقی بروید می فرمودند: استراحت من در اینکارهاست و بسیار مهم است که انسان استراحتش کارش باشد .

شخصیت رفتاری آیت الله سبحانی بیشتر از کدام استاد ایشان رنگ گرفته بود

 ایشان در نزد آیت الله بروجردی ، محقق داماد ، امام راحل؛ علامه طباطبابی  و ...به خوشه چینی دانش پرداخته اند و در بین این اساتید امام عنایت خاصی به ایشان داشتند و چندین بار از ایشان شنیدم که از امام نقل قول می کردند که: من شما به قدر مصطفی دوست دارم . شخصیت ایشان جامع همه کمالات اساتیدشان هست و سعی کرده اند از کمالات همه ایشان بهره مند شود .

اگر بخواهید ایشان را در یک جمله معرفی کنید چه می گویید ؟

عالم واقعی ، این عالمان راستین در واقع پاسداران حریم شریعت هستند، وارثان حقیق پیامبر هستند چه در نظر  و چه در عمل و این مقام ، مقام بالایی است «َ إِنَّما یَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماء؛ فاطر 28»

مهمترین درسی که طلاب می توانند  از سیره عملی ایشان بگیرند چیست ؟

الف ) دلسوز اسلام و مردم :دلسوزی برای اسلام و حفظ ایمان مردم مخصوصا جوانان؛ ب)رعایت  زی طلبگی : خودسازی و زهد ایشان نیز می تواند بر طلاب و همگان سرمشق و الگو باشد ؛ همین الان اگر به محل کارشان سری بزنید بسیار ساده و بی آلایش می یابید ، حتی در تابستان که هوا بسیار گرم بود به ایشان گفتم به جای خوش آب و هوایی بروید ؟ ایشان فرمودند : مگر همه طلبه ها می توانند بروند ؟! ایشان زی طلبگی خود را حفظ کرده اند.

ج) نشاط علمی: نکته دیگر ی که می تواند برای ما درس آموز باشد شور و شوق و تلاش علمی فراوان ایشان است  با اینکه بیش از هشتاد سال سن دارند از طلبه های جوان بیشتر مطالعه و فعالیت علمی دارند ، د) عاشق علم آموزی : حضرت استاد عشق به فراگیری علم  دارند و حتی با وجود موقعیت مرجعیت اگر لازم باشد که نکته ای را فرابگیرند فرا می گیرند و شاگردی می کنند ه) تواضع علمی : تواضع علمی ایشان بسیار جالب است ، همه سرمایه های زندگی خود را در راه دین خرج کردند و خادم دین بوده اند و) تواضع مثال زدنی ز) رعایت اخلاق دینی ح)التزام به دفاع از نظام و و ولایت فقیه : در جایی که لازم است وارد می شوند و از امام  و رهبری و نظام اسلامی دفاع می کنند و بی اعتنا به نظام اجتماعی نیستند .

گفتگو و تنظیم : حمید کرمی

 

[ ۱۳٩٢/٢/۱٦ ] [ ۱٠:٢٠ ‎ق.ظ ] [ ح.کرمی ]

[ نظرات () ]

مجله اینترنتی دانستنی ها ، عکس عاشقانه جدید ، اس ام اس های عاشقانه