یادداشت ها و مصاحبه های یک خبرنگار
 
A reporter's notes and interviews

بسم الله الرحمن الرحیم

زائر راستین در مقام زیارت امام در مقام اتصال و شهود حقایق نورانی و مفاهیم ربانی ارتقاء وجودی یافته و این ارتقاء وجودی موجب کمال روحی ااو می گردد ، نحوه زیارت ائمه معصومین و اولیاء الهی خود آدابی دارد که ادب نگه داشتن حدّ هر چیز است و اگر این امور رعایت گردد موجب قبولی زیارت آدمی می گردد آیت الله علی عراقچی   در این گفتگو به برخی از آداب زیارت و خاطراتی از بزرگان اهل معنا وحالات ایشان در هنگام زیارت معصومین پرداخته است آنچه در پی می آید حاصل  این گفتگو ی شیرین است


 لطفا توضیحی درباره اهمیت و نقش زیارت قبور معصومین بدهید ؟

زیارت به معنای ملاقات است و مختص به معصومین نیست ، بلکه زیارت می تواند شامل معصومین و غیر معصومین ، زنده و و میت نیز باشد زمانی که انسان به ملاقات شخصی می رود این همان زیارت است و این معنی در بین عموم مردم هم رائج است مثلا می گویند : برای زیارت حضرت عالی  آمدیم و تشریف داشتید یا نداشتید ؟!  و از این فعل تعبیر به زیارت می کنند ، همچنین زیارت نامه خواندن برای معصومین و امام زاده ها و شخصیت های بالا نیز از عباراتی است که بر سر زبان ها رائج و متعارف است ؛ طبق اعتقادات ما  هر کس که از دنیا می رود  یک نحوه حیاتی در عالم دیگر دارد که از آن به عالم برزخ تعبیر می شود و در عالم برزخ انسان زنده است و اینکه می گوییم فلان شخص مرده است، یعنی زندگی و حیات دنیایی او تمام شده  ولی در عالم دیگر زنده است و در عالم دیگر حالات و احوال افراد مختلف است ، عده ای گرفتار عذاب و نغمت و بسیاری نیز در سایه نعمت و رحمت الهی هستند و نعمت هایی بزرگتر از نعمت های دنیا نصیب ایشان شده است ، مثلا آن طوری که قرآن می گوید شهدا وقتی از دنیا می روند مرده نیستند « وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذینَ قُتِلُوا فی‏ سَبیلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْیاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ ؛ آل عمران آیه 169»  (اى پیامبر!) هرگز گمان مبر کسانى که در راه خدا کشته شدند، مردگانند! بلکه آنان زنده‏اند، و نزد پروردگارشان روزى داده مى‏شوند.

زیارت کردن مومنین و شهداء ملاقات ایشان است البته زمانی که ایشان را زیارت می کنیم ممکن است این ملاقات را درک نکنیم اما آنهایی که از دنیا رفته اند و اهل ایمان هستند متوجه زیارت ما می شوند  و می دانند که چه کسی بود و چه خیراتی انجام داد این مطالب درباره شهدا و مومنین بود اما مرگ  درباره معصومین که کاملا ناظر بر همه عوالم هستی هستند بی خبری معنا ندارند بلکه ایشان از دنیا و تمامی عوالم وجود با خبر هستند با  بیان این مقدمات حال اگر ما به زیارت امام رضا علیه السلام می رویم یعنی به ملاقات او می رویم آنگونه که در اذن دخول ها ذکر می شود وقتی که ما سلام می کنیم ، سلام را متوجه می شوند و جواب هم می دهند و اگر جواب ایشان را نمی شنویم مسئله دیگری است ، البته بعضی وقت ها افرادی که قدری جنبه ولایتشان قوی تراست و با انبیا و اولیا آشناتر هستند خود ولیّ خدا را زیارت می کنند ، در همین اواخر جوانی از اهل علم در مشهد الرضا ساکن بود و به بیماری مبتلا شد و راهی یمارستان گردید در حالی که دربیمارستان بستری بود با توجه رو به گنبد امام هشتم علیه السلام کرده و عرضه می دارد: یا علی بن موسی الرضا  من هر روز صبح اول کسی که به ملاقات او می آمدم شما بودید و الان در بستر بیماری  افتاده ام و قدرت حضور ندارم اما آیا نباید شما در این مدتی که من در اینجا افتاده ام خبری از من بگیرید و حالی بپرسید ؟ و امثال این مطالب را می گوید ناگهان متوجه شدند که حضرت تشریف آوردند و دسته گلی به ایشان تقدیم و احوال پرسی نمودند و رفتند. این شخص می گوید مدتی این گل نزد من بود و هر مریض که به این گل دست می زد شفا پیدا می کرد و می رفت و به مرور این گل اثر خویش را از دست داد و از بین رفت و این معنی زیارت واقعی است چرا که هر دو هم را ملاقات نمودند و حالت حضور برای زائر نیز دست داد.

نوع مردم حضرت را نمی بینند ولی اعتقاد  دارند که حضرت ایشان را می بیند و زیارت های ایشان را هم می شنود و به خواسته های ایشان توجه و امام در حق ایشان هم دعا می کند این هم از مصادیق زیارت واقعی است  و ارزش و قیمت دارد ، زیارت باعث ارتقاء مقام وجودی آدمی است و انسان را به به ملکوت عالم نزدیک می کند و مقام نورانیت امام انسان را در بر می گیرد و مرا از طبیعت و عالم ماده به عوالم نور و سرور می رساند؛این مطالب از اعتقادات شیعه می باشد و اهل سنت هم به زیارت اعتقاد دارد و به زیارت می روند فقط وهابیت این امر را بدعت می داند و در مقابل زیارت جبهه گیری می کند  که پاسخ آن در حل خود ذکر شده است .

زیارت مومنین هم اینگونه است انسان که به قبرستان می رود و زیارت مومنین می کند ایشان متوجه شخص زائر می شوند و البته قبور کفار و معاندین را نیز می شود زیارت کرد مثلا شما برای لعنت یزید  می توانید به زیارت قبر او رفته و او را لعن کنید و لعنت کردن معانیدن نیز از مستحبات است .

در زیارت عاشورا صد بار سلام بر امام و یارانش می کنیم و صد بار هم لعن هم می فرستیم و ایشان هم متوجه این لعن و نفرین ها می شوند و عقابشان بیشتر از قبل می گردد .

زیارت فوائد دنیوی و اخروی فراوانی دارد بسیار افرادی بودند و هستند که برای حوائج دنیوی خویش به زیارت ائمه هدی رفته اند و  حاجت گرفته اند

داستان شیخ جعفر شوشتری :

 شیخ جعفر شوشتری از شاگردان شیخ انصاری است ایشان برای زیارت به عتبات عالیات سفر کردئه بودم  در حرم حضرت عباس نشسته بودم و عرض حاجتی داشتم در این میان عربی بادیه نشین  به حرم مشرف شدند و فرزند معلول و فلجی داشتند و به عربی دادقالی به راه انداخت و ساعتی نگذشته بود که بچه شفا یافت و مردم برای تبرک به سوی کودک هجوم بردند من با دیدن این حالت حالم دگرگون شد و از حضرت گله کردم که من با کسوت اهل علم در محضرتان این مقدار استغاثه و دعا کردم اما پاسخی ندادید اما این عرب بادیه نشین را حاجت روا کردید و از حرم بیرون رفتم  و متوجه نجف گردیدم وقتی به نجف رسیدم جنای شیخ انصاری ( ره ) به ملاقات من آمد و دو کیسه پول به من دادند و فرمودند : با یک کیسه خانه ای برای خود بخر و با دیگری به سفر حج مشرف می شوی و این از جانب حضرت عباس ( علیه السلام ) برای تو رسیده است .! معلوم می گردد که ود شیخ انصاری ارتباطاتی اینگونه داشته است .اینها همه از  نتایج زیارت است که خیلی ها تجربه کرده اند یا بیمار شفا گرفته یا قرضدار دینش ادا شده یا خانه ای برای او تهیه می کنند و ... در هر صورت زیارت چنین فوائدی دارد.

در زیارت چه آدابی را رعایت کنیم ؟

 از اولین آداب زیارت مراعات ادب است، وقتی انسان به زیارت کسی می رود باید ادب نگه دارد؛ با اذن دخول ، با وضو و طهارت ، لباس نظیف و معطر وارد حرم ائمه معصومین و اولیاء الهی شود ،و قتی هم می خواهد زیارت بخواند پشت به قبله و رو بسوی ضریح بایستد و بداند که امام معصوم و اولیاء خدا واسطه و شفیع در دنیا و اعتقاد به امامت  ایشان داشته باشد اگر اینگونه به زیارت رفتید  نوعا نتیجه می گیرید و اگر نتیجه نگرفتید مثل جناب شیخ جعفر شوشتری قهر نکنید و بدانیم همه کاره ایشان هستند و دنیا و آخرت را خدا به ایشان سپرده تا اداره کنند ؛ الان هم امام زمان علیه السلام تمام عوالم هستی از غیب و شهود را اختیار دارد حتی ملکوتیان هم با اذن امام زمان علیه السلام حرکت می کنند .

اگر ما طوری باشیم که امام ما را بپسندد و دعا گوی ما شد مثل این است که در زمان حضور حضرت هستیم ، وظیفه هر شیعه این است که  صبح و شام به  امام زمانش سلام کند و چقدر خوب است که اهل ایمان بعد از نمازهای واجب به ابا عبد الله و امام رضا و امام زمان علیهم السلام سلام می دهند و انسان های تربیت شده نیز اینگونه زیارت می کردند .

از بزرگان و علما کدامیک حال و هوای خاصی در زیارت داشتند ؟

از بین آقایان مشهد آیت الله  سید هادی میلانی ( ره )  خیلی انسان با صفا و با وفایی بودند  و مقاماتی نیز داشتند ، گاهی که  مشهد بودم می دیدیم ایشان وارد حرم می شوند و رو به ضریح مطهر می ایستادند و در زیارت حالت مخصوصی داشتند ، گویا حضرت را می دیدند و سخن می گفتند  و حالت ملکوتی خاصی داشتند، ایشاندر علم و مقامات معنوی در سطح بالایی بودند و کراماتی  از ایشان نیز نقل شده است.

 آیت الله مرتضی حائری زیاد به مشهد مشرف می شد و انسان ولایت مداری بودند ایشان می فرمودند :  من به مشهد رفته بودم و پولم تمام شد و می خواستم سوار قطار بشوم و ناگهان شخصی آمد از طرف میلانی و پاکتی به من داد ، دیدم این پول چقدر حساب شده و میزان است به مقدار که پول لازم دارم تا به قم برسم و حتی پول تاکسی تا منزل نیز انداره گیری شده به من داد .

 آیت الله بهجت هم اینگونه بود آقای صدیقی امام جمعه تهران می فرمودند : با عیال به قبرستان نو رفته بودیم برای زیارت و قضایایی پیش آمد و من قدری با ایشان تندی کردم و رفتم محضر آیت الله بهجت (ره ) ، ایشان فرمودند: این چه برخوردی است که با عیالتان دارید .

خود ایشان که زیارت مشرف می شدند گوشه پایین پا می نشستند و نوعا هر روز به زیارت مشرف می شدند و خیلی هم نتیجه می گرفتند ، آیت الله مسعودی نقل می کردند که آیت الله بهجت (ره )  25 میلیون تومان به من دادند و گفتند خرج گنبد کنید و اهل چنین مسائلی هم بودند .

از نحوه زیارت امام راحل برای ما  بگویید ؟

 ایشان حالات خویش را  پنهان می کردند و خیلی چیزها داشتند ؛آقای شیخ عبد النبی اراکی تحصیل کرده نجف بود و به قم هم می آمدند ، در این اواخر در قم بودند و مرجعیتی نیز داشتند بسیار خوش بیان و خوش مجلس بودند و داستان های آموزنده زیادی به خاطر داشتند  و انسان فاضل و ملایی بودند آقای سید صادق مرندی از لرلدتمندان و  شاگردن ایشان بودند و سابقه دوستی دیرنی نیز  با من داشتند ایشان نقل می کردند : روزی منزل شیخ عبد النبی بودم و دم غروب بود می خواستم خداحافظی کنم آقا شیخ عبد النبی فرمود : سید صادق امشب آقای خمینی  به منزل من – ایشان مستاجر بودند -   می آید شما هم باشید ، منتظر شدیم و نمازخواندیم و امام نیامد ، خواستم بروم روبروی پله ها بودم که دیدم در می زنند و امام وارد شدند  و ملازم ایشان  آقای شیخ حسن صالحی بود که الان در بنیاد  15 خرداد هستند است ، امام پیش بزرگتر از خود بسیار مودب بودند و شیخ عبد النبی حدود  20 سال از امام بزرگتر بود ؛ نشستیم و بعد از احوال پرسی شیخ عبد النبی داستان و حکایتی نقل کردند   : فرمود من در نجف که بودم شب جمعه ای به قبرستان  وادی السلام رفته بودم و در آنجا در حالی که مشغول زیارت بودم ناگهان دیدم قبرستان تبدیل به و گلزار و بوستان زیبایی شده است و در عالم مکاشفه دیدم منزل زیبایی در آنجا  نور افشانی می کند و به آنجا رفتم ، جلوی منزل چند پاسدار ایستاده بودند از ایشان سئوال کردم این منزل از کیست؟ گفتند منزل از امام مان علیه السلام است ، من از قدیم چند مسئله در ذهن خود داشتم و بنا داشتم اگر روزی به محضر انمام زمان علیه السلام رسیدم این مسائل را از حضرت بپرسم یکی از مسائل حکم نماز جمعه در زمان غیبت بود،اتفاقا ایشان رساله ای در نماز جمعه نیز دارد. مرحوم شیخ عبد النبی می گوید : اذن ورود گرفته و داخل منزلگاه حضرت شدم اما ابهت ایشان چنان مرا از ود بی خود کرد که مسائلی که در ذهن داشتم فراموش کرده و از آنجا خارج شدم اما اینبار مصمم تر از قبل وارد منزلگاه حضرت شدم و خواستم سئوالاتم را بپرسم که امام علیه السلام فرمودند : دست این آقا را بگیرید و نزد نماینده ما ببرید! مرا به اتاق دیگری بردند دیدم مرحوم سید ابوالحسن اصفهانی در آنجا حضور دارند و تعجب کردم ناگهان این حالت از من گرفته شد و دوباره همان وادی السلام سابق را مشاهده کردم  مسقیم  راهی منزل سید شدم و ایشان از دیدن من تعجب کردند و گفتم برای مسئله ممی آمده ام اما قبل از اینکه این خبر مهم را به شما اعلام کنم در خواستی دارم ؟ ایشان فرمودند : بفرمایید : گفتم دختر سید جمال گلپایگانی را برای پسرم می خواستم اما اگر من از ایشان در خواست کنم جواب منفی است لطف کنید و این درخواست را حضرت عالی داشته باشید تا جذریان را برایتان نقل کنم ...

- امام گفتند خودتان دید؟

-  گفتند بله در بیداری دیدیم در ادامه امام فرمود: برای ما چه دیده ای ؟ ایشان فرمودند آنچه برای شمنا دیده ام به مراتب بالاتر از آن چیزی است که برای سید دیدم  اما باید طعامی تهیه ببینید و به منزل دعوت کنید تا در آنجا برایتان نقل کنم .

سید صادق می گوید نفهمیدم به منزل امام رفت یا نه و جریان چه بود ؟! اینها از نتایج زیارت است امام آمده بود دیدن آقا اراکی و این نتایج را داشت  زیارت علما هم و ائمه معصومین فوائد فراوانی دارد.

چه زیارت نامه ای بخوانیم؟ کدام یک از کتاب هایی که در باب زیارت منتشر شده است را پیشنهاد می کنید ؟

افرادی مثل شیخ عباس قمی که در نجف و کربلا و مشهد مشرف بودند فوائد بیشماری از این مجاورت نصیب ایشان شد ؛ و کتاب های  زیادی در مجاور این قبور نورانی به تالیف در آوردند به نظر من بهترین زیارت نامه ها در کتاب مفاتیح الجنان محدث قمی نقل شده است ما هر قت به عتبات مشرف می شدیم غیر از مفاتیح چیزی نداشتیم .

توصیه هایی به طلبه ها و اهل علم در باره توجه به زیارت داشته باشید ؟

اهل علم و طلاب علوم دینی متوجه هستند اما باید بیشتر به این امر توجه کنند  ما هر چه داریم از مشکات توسل به  این ذوات مقدسه است  و تا ایشان نخواهند چیزی به ما نمی رسد و تا عنایت امام زمان نباشد یافته های ما مغز ندارد  و ممکن است روزی این یافت های محو شود و از مسیر خارج شویم  ، در عصر ما لوارم بی دینی  فراوان شده است و سایت ها و ابزار های رسانه ای مختلفی به شبهه افکنی و مطالب دیگر می پردازند و انصافا دین داری در این زمانه امر مشکلی است  و خیلی ها بودند که از مسیر خارج شدند و باید به این ذوات مقدسه فراوان توسل کرد ؛ بدانیم تکیه گاهی غیر از انبیاء و ائمه معصومین و هدایت در دست کسی نیست و تنها خدا از طریق وحی و وساطت ائمه و انبیاء معصومین انسان را هدایت می کند .روایت است امیر المومنین بعد ار رحلت پیامبر مشغول تجهز بود پیامبر برای کفن و دفن بودند در حالی که داشتند غسل می دادند صدایی بین زمین و آسمان بلند شد که به نظر می رسید جبرئیل است گفت یا علی چه می کنی؟ بدن پیامبر نیا ز به غسل ندارد و طیب و طاهراست «ُ إِنَّما یُریدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهیراً ؛ احزاب 33» امیر المومنین فرمود این صدا از شیطان بود !؟ همه ما اگر  این صدا را می بشنیدیم ممکن بود بگوییم جبرئیل است! اما امام هدایت می کند و می گوید: از شیطان بود ، حضرت فرم ود پیامبر به من وصیت کرد که مرا غسل بده ؟صدایی که  که بر خلاف صدای رسول باشدحتما شیطان است لذا اگر می خواهی صدای شیطان را بشناسی اول باید صدای پیامبر را شناخته باشی  ، بعد از آن هر صدایی که می شنوی با صدا و گفتار پیامبر تطبیق کنی تا معلوم شود شیطان گفته است یا رحمان.

انسان تا متوغل در فرمایشات پیامبر و ائمه علیهم السلام نشود این معنا تحقق پیدا نمی کند و ملاک در تشخیص حق و باطل ثقلین است اگر از کتاب و عترت بی خبر باشید گمراه می شوید  ، لذا باید از طریق اهل بیت و توسل از خدا هدایت بخواهیم ، بدانیم که ما ضعیفیم و به تنهایی از عهده کید شیطان بر نمی آییم  همین شیطانی که می گوید : «قالَ رَبِّ بِما أَغْوَیْتَنی‏ لَأُزَیِّنَنَّ لَهُمْ فِی الْأَرْضِ وَ لَأُغْوِیَنَّهُمْ أَجْمَعینَ ؛ حجر 39 » اما در سایه ارتباط و انس با فرمایشات ائمه و  توسل به ایشان و حق متعال « ِ إِنَّ کَیْدَ الشَّیْطانِ کانَ ضَعیفاً ، نساء76»  کید او ضعیف است ، فتنه ای که واقعا بعد از رسول الله شد بزرگترین فتنه بود آنچنان فتنه خطرناک بود که بسیاری از کسانی که پیامبر را درک کرده بودند نیز گمراه شدند ، اما چرا این طوفان سهمگین  ابوذر و سلمان را نبرد ،همه علی را رها کردند و بی دیگری رفتند  نوعا انسان های اهل بصیرت کم هستند ، لذا توسل و زیارت این ذوات مقدسه انسان را از فتنه ها نجات می دهد .

چگونه بدانیم که زیارت ما مقبول است ؟

خیلی ها به زیارت می روند اما نمی دانند زیارت ایشان مقبول واقع شده است یا خیر ؟! برای ف فهم این مطلب نیاز به علم غیب نیست اگر دیدم که احوالات ما قبل و بعد اززیارت متفاوت است بدانیم که زیارت ما قبول شده است اگر قبلا مرتکب صغیره می شدم و اما الان ان برای من سخت است بدانیم که  زیارت ما مقبول بوده است ، حضرت عیسی فرمودند :« مَنْ یُذَکِّرُکُمُ اللَّهَ رُؤْیَتُهُ وَ یَزِیدُ فِی عِلْمِکُمْ مَنْطِقُهُ وَ یُرَغِّبُکُمْ فِی الْآخِرَةِ عَمَلُه‏،مصباح الشریعة، ص: 21 »  با کسی مجالست کند و به زیارت کسی روید  وقتی او را زیارت می کنید حالات شما متفاوت شود و کمالی بیابید  .

با تشکر


نوشته شده در تاريخ ۱۳٩٢/٢/۱٦ توسط ح.کرمی
تمامی حقوق مطالب برای یادداشت ها و مصاحبه های یک خبرنگار محفوظ می باشد