یادداشت ها و مصاحبه های یک خبرنگار

A reporter's notes and interviews

بسم الله الرحمن الرحیم

فاطمه علیها السلام، زُهره زهرائى است که از نور عظمت الهى خلق شده، و آنچنان آسمان و زمین به نور وجودش روشنایى یافته که ملائکه به سجده افتادند، و درباره عظمت آن نور، از حضرت حقّ پرسیدند.

فاطمه علیها السلام، حَوْراء إِنْسیّه‏اى است که خداوند پیش از خلقت آدم ابوالبشر علیه السلام وى را از نور خویش آفرید، ودر زیر ساق عرش خود جاى داد، و پیوسته به تسبیح وتقدیس وتهلیل وتحمید حضرت حقّ اشتغال داشت.سرویس علمی فرهنگی خبرگزاری حوزه به مناسبت ایام شهادت حضرت فاطمه سلام الله علیها در گفتگو با آیت الله محمد باقر تحریری به شرح فراز هایی از زیارت آن حضرت به بحث نشسته است .


نگاهی گذرا به فضائل حضرت زهراء (سلام الله علیها)

زهرای مرضیه سلام الله علیها فضائل بیشماری دارند. برای فضائل ایشان همین بس که اولا سوره کوثر در شأن و جلالت قدر آن حضرت بر پیامبر اکرم نازل شده و علاوه بر این در فضائلی با پدر بزرگوار و همسر و فرزندانشان مشترک هستند. همچنین آیاتی از قرآن کریم در بیان فضائل این بانوی مکرمه آمده که در آن فضائل اشتراک حضرت زهرا سلام الله علیها را با این بزرگواران بیان می‌کند. از جمله آیه مباهله ؛ آیه تطهیر و اغلب آیات سوره مبارکه انسان و آیه ذوی القربی که قطعاً شامل حال حضرت زهرا سلام الله علیها می‌شود که در ذیل این آیات روایات متعددی از اهل سنت و شیعه در شان آن حضرت وارد شده است.

اسامی متعدد حضرت زهراء نیانگر  فضائل متعدد ایشان

 همچنین از زبان نبی اکرم و امیر المؤمنین و اهل بیت علیهم السلام درباره فضائل آن حضرت روایات متعددی وارد شده است. یکی از فضائل آن حضرت دارا بودن اسامی متعدد است که هر یک از این اسامی دلالت بر فضیلت و کمال خاصی از حضرت زهرا سلام الله علیها می‌کند که بیان هر یک از این امور نیاز به جلسات متعددی دارد.

توضیحی کوتاه بر حدیث نبوی: ان الله یغضب بغضب فاطمه و یرضی برضاه

 این روایت مشهور که شیعه و اهل سنت آنرا نقل کرده اند که پیامبر اکرم می‌فرماید:« «إِنَّ اللّهَ لَیَغْضَبُ لِغَضَبِ فاطِمَةَ، وَ یَرْضى‏ لِرِضاها. . بحار الانوار، ج 43، ص 19، روایت 2.»، خداوند متعال به جهت غضب فاطمه غضب می‌کند و به جهت خشنودی او خشنود می‌شود که این حدیث دلالت دارد که این وجود شریف؛ مظهر اوصاف جمال و جلال الهی است که رضایت ایشان نمودار اوصاف جمال و غضب وی نمودار اوصاف جلال الهی است.

در روایت دیگری در ذیل آیه « فَلَمَّا آسَفُونا انْتَقَمْنا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْناهُمْ أَجْمَعین‏، زخرف 55»  از معصوم علیه السلام شنیده شده است که وقتی فرعونیان ما(خداوند) را ناراحت کردند ما از ایشان انتقام گرفتیم. آیا خداوند ناراحت و غضبناک می‌شود تا انتقام مترتب بشود؟ حضرت می‌فرمایند خیر « «إن الله عز و جل لا یأسف کأسفنا، و لکنه خلق أولیاء لنفسه، یأسفون و یرضون، و هم مخلوقون مربوبون، فجعل رضاهم رضا نفسه، و سخطهم سخط نفسه، لأنه جعلهم الدعاة إلیه، و الأدلاء علیه، فلذلک صاروا کذلک‏؛البرهان فی تفسیر القرآن، ج‏4، ص: 875» خداوند مانند ما ناراحت نمی شود لکن بندگان خاصی را آفریده است که ایشان بطور کامل تحت تربیت خداوند قرار گرفته اند و اینها به گونه ای شده اند که خداوند متعال رضایت ایشانر ا رضایت خودش وناراحتی ایشان را ناراحتی خود در بین انسانها معرفی کرده است.

و حضرت زهرا سلام الله علیها یکی از این افراد می‌شوند که تحت تربیت خاص خداوند متعال قرار گرفته است که اوصافش مظهر اوصاف الهی است در هر جنبه ای حضرت زهرا سلام الله علیها الگوست.

نگاهی به زیارت نامه حضرت زهرا سلام الله علیها

برای آن حضرت چند زیارت نقل شده است مرحوم شیخ عباس قمی رضوان الله علیه این زیارت مفصل را در مفاتیح بعد از کیفیت زیارت نبی اکرم آورده است و دو زیارت کوتاه تر را نیز در اعمال زیارات ائمه در ایام هفته که روز یکشنبه بعد از زیارت امیر المؤمنین خوانده می‌شود نقل کرده است  که این دو زیارت با سلام بر حضرت زهرا شروع می‌شود و مضمون اول این زیارات شبیه به هم است که می‌گوییم:«یا مُمْتَحَنَةُ امْتَحَنَکِ اللّهُ الَّذی خَلَقَکِ قَبْلَ أَنْ یَخْلُقَکِ، فَوَجَدَکِ‏ لِمَا امْتَحَنَکِ صابِرَةً؛ بحار الانوار، ج 100، ص 194، روایت 11.»

 آن مقداری که بنده زیارات ائمه علیهم السلام را بررسی کرده ام و کامل هم نیست چنین تعبیری را در زیارات سایر  ائمه نداریم.

دو برداشت از این فقره از زیارت

به نظر می‌رسد که این عبارت را به دو صورت می‌توان خواند، الف- قرائت سطحی: یک صورت قرائت سطحی است که ما در متن زیارت دقت نکنیم و به این صورت بخوانیم :ای بانویی که خداوند تو را امتحان کرد قبل از اینکه شما را بیافریند، این تعبیر یک تعبیر ظاهری است اگر ما این برداشت ابتدایی را داشته باشیم که بگوییم خداوند متعال حضرت زهرا را قبل از اینکه خلق نماید امتحان کرده است؛ این امتحان را باید توجیه کنیم و مراد از این خلقت را باید  قبل از خلقت مادی آن حضرت بدانیم، در این نوع از برداشت باید بگوییم: حضرت زهرا قبل از خلقت مادی خلقت دیگری نیز داشته اند و این مطلب باید روشن بشود .

برخی روایات ناظر به معنای اول

ما روایات زیادی در این زمینه داریم که با تعبیرات مختلف بیانگر این است که نبی اکرم و اهل بیت از جمله حضرت زهرا سلام الله علیها قبل از خلقت مادی خلقت نوری داشته اند و این روایات بیانگر این مطلب است که خلقت خداوند متعال محدود به عالم ماده و عالم جسمانی نیست.

 خداوند متعال عوالم متعددی دارد که آن عوالم قبل از عالم ماده بوده و بسیار وسیعتر و والاتر است و جنبه تجردی دارد و بر عالم ماده محیط است و احکام عالم ماده را دار نیست، گاهی در روایات تعبیر خلقت روح شده که روح ما قبل از این عالم وجود داشته گاهی تعبیر به نور شده و گاهی تعبیر به اشباح نور شده است، این تعبیرات مختلف بیانگر خلقت عالی قبل از خلقت مادی این بزرگواران است که این قبلیت هم قبلیت رتبی است چرا که در عوالم قبل از عالم ماده زمان نیست می‌شود و قبلیت رتبی شرافت عالم دیگر را نسبت به این عالم و تقدم وجودی آن عالم نسبت به این عالم را بیان می‌کند و احکام دیگری نیز دارد که اینجا در مقام بیان آن نیستیم.

 حضرت زهرا سلام الله علیها نیز چنین خلقتی دارند و به طور خاص برای خلقت نوری حضرت زهرا در روایات مطالبی مختلفی بیان شده است- رک؛                         جلوه نور، ؛ آیت الله سعادت پرور ص: 17.-  از جمله اینکه در شب معراج خداوند نبی مکرم را وارد بهشت کردند وایشان از میوه های بهشتی تناول کردند «لَمّا عُرِجَ بی إِلَى السَّماءِ، أَخَذَ بِیَدی جَبْرَئیلُ علیه السلام فَأَدْخَلَنِی الْجَنَّةَ، فَناوَلَنی مِنْ رُطَبِها، فَأَکَلْتُهُ، فَتَحَوَّلَ ذلِکَ نُطْفَةً فی صُلْبی فَلَمّا هَبَطْتُ إِلَى الْأَرْضِ، واقَعْتُ خَدیجَةَ، فَحَمَلَتْ بِفاطِمَةَ علیها السلام؛ فَفاطِمَةُ حَوْرآءُ إِنْسِیَّةٌ ...؛ بحارالانوار، ج 43، ص 4، روایت 2.»

بعد ازاینکه حضرت میوه های بهشتی را در شب معراج تناول کردند نور حضرت زهرا سلام الله علیها در حضرت خدیجه منعقد شد. یکی از جهات نوری بودن حضرت زهرا سلام الله علیها را همین مبدأ تکون مادیشان از عالم بهشت می‌دانند، البته ما این مطلب را درک نمی کنیم که این بهشت چگونه بهشتی است و میوه بهشتی که در شب معراج خورده شده چگونه میوه ای بوده است و چگونه تبدیل به نطفه شد و جنبه جسمانیت مطهر حضرت زهرا شکل گرفت و به نوعی یک تصرف غیبی خاص برای انعقاد نطفه حضرت زهرا و شکل گرفتن وجود مادی ایشان مطرح است. این مطلب نیز یک نوع قبلیت منشأ خلقت حضرت زهرا سلام الله علیها را نشان می‌دهد البته در تکون جنبه مادی ائمه هم روایاتی هست که حقیقت آن روایات را ما درک نمی کنیم اما نسبت به حضرت زهرا سلام الله علیها روایات مفصلتری بیان شده است این مسأله روایت نوری حضرت زهرا است.

مراد از امتحان چیست؟

در اینجا این سؤال مطرح مى‏شود که: امتحان الهى در عوالم نورى و تمثّلى و یا برزخى چگونه بوده است؟ و مراد از آن چیست؟ و آیا امتحان جز با دار تکلیف و عالم مادّه سازگار است؟

در جواب باید گفت: اینکه نحوه امتحان چگونه بوده براى ما معلوم نیست؛ ولى مسلّماً در هر عالم باشد باید مناسب با همان عالم بوده باشد. در دار تکلیف و عالم مادّى به تناسب خود؛ و در عوالم نورى و یا برزخى به تناسب خود. و براى مخلصین (به فتح لام) به طریقى؛ و براى غیر مخلَصین به طریق دیگر. امّا شاید بتوان گفت: امتحان الهى در خلقت نورى همان پیمان و «عهد عبودیّتى» باشد که خداوند از فرزندان آدم علیه السلام گرفت، چنانکه مى‏فرماید:

أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَیْکُمْ یا بَنِی آدَمَ، أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّیْطانَ، إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِینٌ، وَ أَنِ اعْبُدُونِی، هذا صِراطٌ مُسْتَقِیمٌ. « یس: 60.»

- اى فرزندان آدم، آیا از شما عهد و پیمان نگرفتم که شیطان را بندگى نکنید، که وى دشمن آشکار شماست. و مرا بندگى کنید که این صراط مستقیم و راه راست است.

و یا ممکن است: مراد، امتحان الهى باشد که به صورت «اخذ میثاق» از فرزندان آدم علیه السلام بوده است، چنانکه مى‏فرماید:

وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ، وَ أَشْهَدَهُمْ عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ: أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ؟ قالُوا: بَلى‏. « اعراف: 172.»

- و هنگامى که پروردگارت از صلب فرزندان آدم، ذرّیّه و نسل آنها را برگرفت و آنها را بر خود گواه ساخت که آیا من پروردگار شما نیستم؟ گفتند: بله.

و نیز ممکن است: مراد از امتحان الهى، همان «میثاق غلیظ» و پیمان محکمى باشد که از عدّه‏اى از انبیاى برجسته و یا از همه انبیا گرفته شده، و از حضرت فاطمه علیها السلام نیز به لحاظ قرین بودن با انبیا و یا با انبیاى برجسته، اخذ شده باشد، چنانکه مى‏فرماید:

وَ إِذْ أَخَذْنا مِنَ النَّبِیِّینَ مِیثاقَهُمْ وَ مِنْکَ وَ مِنْ نُوحٍ وَ إِبْراهِیمَ وَ مُوسى‏ وَ عِیسَى ابْنِ مَرْیَمَ، وَ أَخَذْنا مِنْهُمْ مِیثاقاً غَلِیظاً، لِیَسْئَلَ الصَّادِقِینَ عَنْ صِدْقِهِمْ، وَ أَعَدَّ لِلْکافِرِینَ عَذاباً أَلِیماً. « احزاب: 7 و 8.»

- و هنگامى که از پیامبران عهد و میثاق گرفتیم و هم از تو و از نوح و ابراهیم و موسى و عیسى بن مریم، از همه پیمان محکم گرفتیم، تا خداوند از راستگویان از گفتار صدقشان باز پرسد، و براى کافران عذاب دردناک آماده کند.

بالاخره، شاید بتوان گفت: موضوع عهد عبودیّت أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَیْکُمْ ...، و گرفتن میثاق مطلق (از تمامى فرزندان آدم علیه السلام)، واخذ میثاق از انبیا، یک پیمان نیست، بلکه سه پیمان جداگانه است، و گویا هر کدام از آنها در عالم و خلقتى از مراحل خلقت نورى بوده است، واللّه أعلم.

در هر حال، بیانات فوق به یک سوى امتحان اشاره دارد، و سوى دیگر که جلوه خارجى امتحان است در عالم مادّه واقع مى‏شود، و در قیامت نیز از نتیجه آزمایش سؤال مى‏گردد.

معنای دوم

 اما معنای دوم که به نظر من دقیق تر است این است که در این فراز از زیارت نامه مسأله امتحان آن حضرت در آن عالم بیان نمی شود عبارت به اینگونه است که "امتحنک الله" یعنی خدا شما را امتحان کرد کدام خدا؟ این عبارات صفت خداست نه صفت امتحان « خدایی که شما را خلق کرد قبل از اینکه شما را خلق کند « یا مُمْتَحَنَةُ امْتَحَنَکِ اللّهُ الَّذی خَلَقَکِ قَبْلَ أَنْ یَخْلُقَکِ» تا اینجا صفت خداست که آن خلقت نوری را هم بیان می‌کند اما بحث امتحان را در آن عالم را بیان نمی کند و در ادامه می گوییم« فَوَجَدَکِ‏ لِمَا امْتَحَنَکِ صابِرَةً» خدا شما را نسبت به آن امتحانی که کرد صابر یافت و خدا مقام صبر ایشان و مقام ممتحن بودن ایشان را که مقامات بالایی است را بیان می کند.

مراد از امتحان در معنای دوم:

ما هم می‌خواهیم با بیان این وصف از حضرت زهرا این وصف را در زندگی خود الگو قرار دهیم؛بالاترین امتحان ایشان پذیرش ولایت امیر المؤمنین است و امامت آن حضرت بعد از نبی اکرم و ایشان مأمور بودند که با تمام وجود از این مقام حمایت کنند و حقانیت امیر المؤمنین و خلافت بلافصل ایشان را با مبارزات قولی و عملی خویش تثبیت کنند و اتمام حجتی باشند بر امت اسلامی چه در آن زمان و چه در زمانهای بعد، ایشان با تمام وجود مشکلاتی که در این مسیر برای ایشان بوجود آمد را تحمل کردند ؛ در  روایات شیعه و سنی این معنا  نقل شده است که « من مات و لم یعرف امام زمانه مات میتة جاهلیة؛ ة مسند أحمد: ج 4 ص 96. الکافی: ج 1 ص 371، 376، 378، 397، ج 2 ص 21. قرب الأسناد: ص 351.الإفصاح للمفید: ص 28. الاختصاص: 268. الکافی: ج 1 ص 374، 376، ج 2 ص 18- 21. » کسی که بمیرد و امام زمانش را نشناسد مانند مردن زمان جاهلیت مرده است که مسأله کفر است، با توجه به این حدیث این سؤال مطرح می‌شود که امام حضرت زهرا سلام الله علیها که شهیده از دنیا رفتند چه کسی بوده است؟

با توجه به آیه تطهیر قطعاً ایمان ایشان در رأس ایمان همه اصحاب بوده است در این مسأله شکی نیست بنابر این امام ایشان کسی جز امیرالمؤمنین نبوده است و  این معنا نیز دلیلی بر اثبات امامت امیر المؤمنین بعد از نبی مکرم اسلام است بنابر این بدلیل اینکه زهرای مرضیه بعد از نبی مکرم اسلام جایگاه خاصی در بین امت اسلامی داشتند؛ این جایگاه در زیارت ایشان آمده است در حالی که در زیارات سایر ائمه این خصوصیت نیامده است و شاید علت اصلی آن این نکته باشد که می‌خواهند جایگاه حمایت حضرت زهرا از امام زمانش را بیان کنند تا این جایگاه به تمام معنا حفظ شود و ظهور پیدا کند و دیگران هم اگر بخواهند مسیر صحیح نبی مکرم اسلام را ادامه بدهند باید با امام زمانشان پیش بروند که این مسیر صحیح بعد از نبی مکرم اسلام جز امیر المؤمنین نبوده است و باید به این مسأله معتقد بشویم.

شرخ فراز های دیگر زیارت نامه

« وَ زَعَمْنا أَنّا لَکِ أَوْلِیاءُ وَ مُصَدِّقُونَ، وَ صابِروُنَ لِکُلِّ ما أَتانا بِهِ أَبُوکِ، وَأَتانا بِهِ وَصِیُّهُ، فَإِنّا نَسْأَلُکِ إِنْ کُنّا صَدَّقْناکِ إِلّا أَلْحَقْتِنا بِتَصْدیقِنا لَهُما، لِنُبَشِّرَ أَنْفُسَنا بِأَنّا قَدْ طَهُرْنا بِوِلایَتِکِ!»

در ادامه می‌گوییم: ما گمان مى‏کنیم که دوستداران توایم و [مقام و عظمت تو در نزد خدا را] باور داریم، و بر تمام آنچه پدر بزرگوارت و وصىّ و جانشین او آورده استقامت مى‏ورزیم، لذا از تو درخواست مى‏کنیم که اگر ما واقعاً تو را تصدیق نموده‏ایم، ما را به خاطر این تصدیق به پدر بزرگوارت و جانشینش ملحق نمایى، تا ما به خود مژده دهیم که حقیقتاً به ولایت تو پاکیزه گشتیم!

انسان در این عالم یا باید خودش را تحت ولایت خدا یا تحت ولایت شیطان قرار دهد ، در قرآن کریم این دو ولایت را بیان می‌کند، اولیاء الشیطان و اولیاء الله،تحت ولایت خداوند رفتن به این معناست که برای خدا, خالقیت و ربوبیت و معبودیت مطلق قائل بشویم، ربوبیت و معبودیت مطلق به این معناست که لحظه به لحظه نظام خلقت را در همه شؤون تحت خلقت و تدبیر خداوند بدانیم و اینکه خداوند متعال برای انسان تدبیر خاصی قرار داد، تنها خداوند است که حق قانونگذاری دارد و این قانونگذاری برای رسیدن به هدف مطلوبی است که او برای ما قرار داده است و این قانون گذاری و سرپرستی انسان از طریق وسایلی صورت می گیرد است، ولایت الهی در تکوین و ولایت الهی در تشریع جاری و ساری است خداوند کارهایش را در عالم تشریع بواسطه انبیاء بیان می‌کند که اگر کسی ولایت خداوند متعال را بطور مطلق قبول کند باید ولایت اولیاءش را هم بطور مطلق قبول کند که لازمه این ولایت اطاعت است و لازمه این طاعت رسول این است که هر چه فرمود از آن تبعیت کنیم ؛ولایت در تشریع و ولایت در اطاعت از  اقسام ولایت خداوند متعال است که برای پیامبر اکرم نیز این ولایت را قرار داده  است و پیامبر اکرم طبق بیانات مختلف ائمه اهلبیت را در همه شؤون؛ مرجع دینی و سیاسی و مرجع قضایی ما قرار داد ه اند یعنی  اگر ما بخواهیم ولایت پیامبر اکرم را که ولایت خداوند است را بپذیریم باید تحت ولایت ائمه معصومین باشیم و در این صورت زهرای مرضیه سلام الله علیها با اینکه به حسب ظاهر مقام امامت را ندارند اما مقام ولایت را دارند یعنی باید معتقد بشویم که ایشان از مطهرین است و هر چه را بفرماید فرمایش ایشان مطابق فرمایش پیامبر است کسی که ولایت الهی را با این خصوصیات بپذیرد طهارت روح و جسم پیدا می‌کند، طهارت جسم او در بحث فقه مطرح می‌شود که اموالش برای خودش می‌شود اما اگر کسی کافر بشود هم نجاست روح و هم جسم .

 بنابر این وقتی ولایت زهرای مرضیه سلام الله علیها در طول ولایت پیامبر اکرم شد و ما ولایت آن حضرت را با این خصوصیات پذیرفتیم پاک و طاهر می شویم که پذیرش این ولایت و طهارت اولیه مترتب بر این ولایت، زمینه ای است که انسان به مراتب طهارت و ولایت بالاتر از مرتبه اولیه برسد که بحث های خاصی دارد و سیر کمالی انسان را بیان می‌کند،

به طور خلاصه سیر کمالی انسان اینگونه هست که با پذیرش ولایت الهی و اولیائش شروع می‌شود و با رسیدن به ولایت خدا و اولیائش و کشف ولایت الهی و اولیائش ختم پیدا می شود.

 این مطلب خلاصه مضمون زیارت حضرت زهرا است که بحث مفصلی دارد و از محضر صدیق طاهره خاضعانه می‌خواهیم که با عنایاتشان از ما دستگیری کنند و ما را تحت ولایت خودشان قرار بدهند و آن ولایتشان را هم در این عالم و هم در عالم دیگر برای ما اعمال کنند که ولایتشان در عالم دیگر به واسطه شفاعت ظهور پیدا می‌کند و لذا یکی از خصوصیات آن حضرت شفیعه بودن ایشان است که همه قبول دارند ایشان شفیعه روز جزا هستند و این را نوعی ظهور ولایت حضرت زهرا سلام الله علیها می‌دانند که جنبه نجات دادن افراد و رساندن آنها به سعادت واقعیشان را در بر دارد که در بحث شفاعت و نحوه ظهورش بحث علمی خاصی مطرح است.

لینک خبر

[ ۱۳٩٢/۱٢/٢۱ ] [ ۱٢:۳٤ ‎ب.ظ ] [ ح.کرمی ]

[ نظرات () ]

مجله اینترنتی دانستنی ها ، عکس عاشقانه جدید ، اس ام اس های عاشقانه