یادداشت ها و مصاحبه های یک خبرنگار

A reporter's notes and interviews

دو آیه از آیات قرآن که متناسب با فصل بهار و نوروز است، یکی آیه «أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَتُصْبِحُ الْأَرْضُ مُخْضَرَّةً إِنَّ اللَّهَ لَطیفٌ خَبیرٌ؛  آیه 63  سوره حج » و دیگری در ابتدای سوره حج که می‌فرماید:«... وَ تَرَى الْأَرْضَ هامِدَةً فَإِذا أَنْزَلْنا عَلَیْهَا الْماءَ اهْتَزَّتْ وَ رَبَتْ وَ أَنْبَتَتْ مِنْ کُلِّ زَوْجٍ بَهیجٍ ؛ حج آیه  5»


بهار در شعر و ادب فارسی

یا مقلب القلوب والابصار،یا مدبر اللیل والنهار،،یا محول الحول والاحوال،حول حالنا الی احسن الحال

 برای ورود به بحث عید نوروز مناسب می دانم چند بیت شعر را بیان بدارم. جناب مولانا در مثنوی، شعری را در باب فصل بهار آورده است:

گفت پیغمبر به اصحاب کبار****تن مپوشانید از باد بهار

آنچه با برگ درختان می کند***با تن و جان شما آن می کند

از جهت لطفی که این شعر داشت آن را قرائت کردم و همین طور شعر زیبایی از جناب سعدی شیرازی قرائت می کنم.

که تواند بدهد میوه رنگین از چوب***یا که باشد که برآرد گل صد برگ از خار

این همه نقش عجب بر در و دیوار وجود***هر که فکرت نکند نقش بود بر دیوار

ارغوان ریخته بر درگه خضرای چمن***چشمه هایی که در او خیره بماند ابصار

کوه و دریا و درختان همه در تسبیح اند***نه همه مستمعان فهم کنند این اسرار

آفرینش همه تنبیه خداوند دل است***دل ندارد که ندارد به خداوند اقرار

خبرت هست که مرغان سحر می گویند***کآخر ای خفته سر از بالش غفلت بردار

تا کی آخر چو بنفشه سر غفلت در پیش***حیف باشد که تو در خوابی و نرگس بیدار

بهار و تفکر در آفرینش

دو آیه از آیات قرآن که متناسب با فصل بهار و نوروز است، یکی آیه «أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَتُصْبِحُ الْأَرْضُ مُخْضَرَّةً إِنَّ اللَّهَ لَطیفٌ خَبیرٌ؛ آیه 63 سوره حج » و دیگری در ابتدای سوره حج که می فرماید:«... وَ تَرَی الْأَرْضَ هامِدَةً فَإِذا أَنْزَلْنا عَلَیهَا الْماءَ اهْتَزَّتْ وَ رَبَتْ وَ أَنْبَتَتْ مِنْ کلِّ زَوْجٍ بَهیجٍ؛ حج آیه 5»

ریشه تاریخی نوروزوپایه گذار آن

ریشه تاریخی نوروز، به پنج هزار سال قبل بر می گردد. پس دانستن این مسأله می تواند در بعضی مواقع مبنای فکری و نظری ما هم تأثیر گذار باشد؛ لذا ما باید بدانیم که سر منشأ نوروز از کجاست. در جواب باید گفت که ریشه نوروز در ایران باستان است، پس قدمت آن در حد پنج هزار سال قبل بوده و کسی که نوروز را پایه گذاری کرد؛ جمشید پسر طهمورث است.

جناب ابوریحان بیرونی در کتاب «آثار الباقیه» در زمینه عید نوروز می فرماید: مردم ایران در عصر باستان پنج روز را تعطیل کرده و جشن می گرفته اند، اول فروردین تا پنجم فروردین که جزو جشن های عمومی بود. همچنین روز ششم فروردین جشنی خاص بود که مخصوص شاه و اطرافیان وی بوده است.

آیا نوروز از نظر اسلام پذیرفته شده یا خیر؟

حضرت آیت الله محمد حسین آل کاشف الغطاء در این رابطه نظری دارند، آن این که عید بر چهار قسم است، اول عید دینی، دوم عید مذهبی، سوم عید ملی و چهارم عید تکوین را عید عالم. اما در روایتی از امام هادی (ع) داریم که فرمود: العید اربعة للشیعه، برای شیعه چهار عید داریم الاضحی، الفطر، الغدیر و الجمعه، پس عید دینی به معنای عام خود که مذهب را هم شامل می شود، این چهار عید است و در تقسیمی که امام هادی(ع) کردند: بر مبنای تقسیم دینی بالمعنی العام است، اما بنابرتقسیمی که آقای کاشف الغطاء کردند، چهار عید داریم، عید دینی، عید مذهبی، عید ملی و تکوین و آفرینش و طبیعت عالم. طبق تقسیم ایشان معلوم است که عید دینی عبارتست از عید قربان و عید فطر، عید مذهبی فقط غدیر است که البته به نظرمن غدیر برای همه است.

چرا ایشان این تقسیم را انجام داد؟

منظورشان این بود که عید نوروز جزو عید عالم، طبیعت و تکوین بوده و ربطی به شیعه، سنی، دین اسلام و یا باستان هم ندارد، بر این اساس، آنچه هست به طبیعت باز می گردد، یعنی در اول نوروز که زمین بعد از آن شکوفا می شود، فصل بهار و روز آغازین آن عید می باشد، اما حلاوت این عید تا یک ماه در اذهان وجود دارد، این طور نیست که بگوییم چون روز عید نوروز تمام شد پس عید هم تمام می شود، عید نوروز عیدی باستانی و ملی است که رنگ اسلامی دارد و مورد تأیید اسلام می باشد.

عید نوروز در مجامع روایی

 در رابطه با عید نوروز می توان به کتاب بحار الانوار جلد 59 مراجعه کرد که بسیاری از روایات مربوط به عید نوروز در آنجا ذکر شده یکی از این روایات، روایت معلی بن خنیس از شاگردان فدایی امام صادق ع بود و به شهادت هم رسید، در زمان حکومت عبد الله صفاح اولین خلیفه عباسی فرماندار مدینه ایشان را دستگیر کرد و گفت که نام شیعیان را بگو و ایشان درجواب گفت: حتی اگر شیعیان زیر پای من باشند من قدمهایم را جابجا نمی کنم لذا ایشان را به دار زدند، مرحوم مجلسی بخشی از این روایات مربوط به نوروز را از معلی بن خنیس نقل می کند، یک سری از روایات، نوروز را مخدوش کرده و جنش نوروز را قبول نمی کنند و طبق آن روایات عید نوروز مردود است، اما علامه مجلسی می فرماید: روایات معلی بن خنیس که مورد اعتماد، ممدوح و ثقه است و سند روایات ایشان درست، محکم و صحیح می باشد، بنابراین روایات دیگر در باب نوروز نمی توانند با روایات معلی بن خنیس مقابله کنند.

نوروز در لسان شرع چه جایگاهی دارد؟

اگر برای پاسخ، روایات جلد 59 بحار را بررسی کنیم، مشخص می شود که منصور دوانیقی (لعنة الله علیه)، امام صادق علیه السلام را دعوت می کند و می گوید یابن رسول الله اول نوروز است شما اینجا جلوس بفرمایید تا آقایان هدایایی می آورند و تبریک می گویند، شما هم حضور داشته باشید؛ امام(ع) امتناع می کند و می فرمایند: من به روایات جدم رسول الله مراجعه کردم و روایتی مبنی بر تأیید نوروز ندیدم، بلکه اسلام آیین نوروز را محو کرد؟ این یعنی مخدوش شدن نوروز و آنهایی که نوروز را رد می کنند، یک سری از این روایات را می گیرند، منصور دوانیقی ایشان را قسم می دهد که شما را به خدا اینجا بنشینید و امام(ع) ناچاراً نشستند؛ مرحوم مجلسی در ادامه می فرماید: روایات معلی بن خنیس از نظر استحکام سند بالاتر از این روایتی است که اشاره شد. نظر بنده این است که از این روایت هیچ خدشه ای بر نوروز نفهمیدم من که به همه روایات اشراف داشتم و مسائل را در ذهن داشتم به این نتیجه رسیدم که امام (ع) می خواهند بفرمایند: اینکه اسلام آیین نوروز و سنت ایرانیان را محو نکرد بلکه خرافات و شرک هایی را که مربوط به نوروز و جشن نوروز بود، را محو کرد.

پس باید گفت که کار اسلام تصفیه است، گاهی به طور کل رد کرده و گاهی نیز پاکسازی می کند، روایاتی که از معلی بن خنیس وارد شده و علامه هم آنها را تأیید می کند در واقع نشان دهنده عظمت نوروز است، و این روایتی که نقل شد هم به صورت بالکل نبوده بلکه اسلام خرافاتی را محو کرده که آلوده به شرک بوده اند.

آیا مطلبی بی پایه و اساس می تواند پنج هزار سال قدمت داشته و خوبان و بدان عالم به آن توجه داشته باشند؟ اگر افراد فاسد و بی عقل به مسأله ای پنج هزار سال توجه کنند، مطلب دیگری است؛ ولی ما می توانیم اثبات کنیم که آیا در این پنج هزار سال همه کسانی که از نوروز حمایت کردند، افراد نادانی بوده اند؟ خیر، اولاً ایرانیان مردمی هوشمند بودند و الان هم هوشمندی خود را به جهان نشان می دهند، این قرینه و کاشف است که در نوروز چیزهای بسیار خوبی نهفته، پس در یک نظر ما به این نتیجه می رسیم که از دیدگاه اسلام، مطالب مثبت نوروز صد در صد مورد تأیید است.

مضمون روایت معلی بن خنیس چیست؟

ایشان در روز نوروز به محضر امام صادق(ع) شرفیاب می شود حضرت از وی می پرسد که امروز چه روزی است؟ ایشان می گوید من شنیده ام ایرانیان این روز را جشن گرفته و به هم تبریک می گویند و هدیه می دهند، امام فرمودند: بله امروز نوروز است و نوروز از چیزهای کهن است، نوروز روزی است که خدای تعالی با بندگان خود میثاق بست و از آنها پیمان گرفت که غیر از خدا را نپرستیده و برای او شریکی قائل نشوند، نوروز روزی است که خدای تعالی باد را آفرید روزی است که خدای تعالی زمین را خلق کرد و باران را ایجاد کرد، روزی است که غدیر در آن صورت گرفت، نوروز روزی است که قائم آل محمد(ع) در آن روز ظهور خواهد کرد و روزی است که ابراهیم بتهای قومش را شکست، نوروز روزی است که پیغمبر(ص) امیر المؤمنین(ع) بر شانه های خود قرار دادند و در باب الکعبه هر بتی بود را بر زمین انداخته و آنها را خرد کردند.

در روایت دیگری مرحوم مجلسی نقل می کند نوروز روزی است که حضرت آدم(ع) خلق شد و هر کسی در نوروز از خدا حاجتی ار طلب کند، حاجت او روا خواهد شد. سند این روایات قوی است و شیخ بهایی و دیگران برای شخصیت معلی بن خنیس و سند وی اهمیت قائل هستند، وقتی فی الجمله این روایات را قبول کنیم، می بینیم نوروز در نظر بزرگان دینی ما مثبت است.

نوروز روز دعوت به توحید است

بنده به عنوان شهروندب ایرانی به نوروز افتخار می کنم، در روز چهارم اسفند 1388 برابر با 23 فوریه 2010 میلادی در سازمان ملل متحد، قطعنامه ای را گذراندخ و گفتند که در 21 مارس برابر با اول فروردین روز جهانی نوروز خواهد بود، این افتخار ایران است، کسی نگوید که شرک را جهانی می کنند، خیر، ما توحید را جهانی می کنیم، وقتی روایات جلد 59 بحار را بررسی می کنیم، بر این اساس است که در سازمان ملل نوروز ایرانیان، به عنوان روز جهانی نوروز شمرده می شود، یعنی ما چه چیزی را به دنیا ثابت می کنیم؟ پیام صلح و صمیمیت، اتحاد و انسان دوستی، حریت و آزادگی، خدا دوستی و حتی اهلبیت(ع)، منتهی ما وظیفه ای داریم که بگوییم نوروز ما این چنین است، در حال حاضر گستره نوروز شامل ایران، هندوستان، کشورهای قفقاز، آسیای میانه و بخشی از مردم سوریه و عراق به خصوص قسمت های ترک نشین این کشور ها می باشد.

گستره نوروز پیام دارد و پیام آن این است که ما می توانیم جهان را به سوی صلح ببریم، اگر برخی چیزهایی که ما داریم آنها داشتند چه کارها که نمی کردند؟ ولی ما این گونه عمل نمی کنیم، پهنه جغرافیایی نوروز بسیار گسترده است و وقتی در سازمان ملل عنوان روز جهانی را به دست می آورد و در کشورهایی مثل چین و هندوستان برای نوروز اهمیت قائل هستند می توانیم پیام صلح و نوع دوستی را از طریق این روز به همه جهانیان برسانیم، سفرای ایران در کشورهای دیگر و مبلغین ما که به قاره ها و کشورهای دیگر می روند می توانند پیام نوروز را برای همه بیان نمایند، چون نوروز با طبیعت انسان سازگار است مردم عاشق نوروز خواهند شد و چون نوروز با فرهنگ ایران تبیین می شود عاشق ایران نیز خواهند شد، همین مسأله ثبت نوروز در سازمان ملل، به این معنی است که نوروز همراه با فرهنگ اصیل ایرانی ثبت شده، در سردر سازمان ملل شعر معروف سعدی را نوشته اند: بنی آدم اعضای یکدیگرند، که در آفرینش ز یک گوهرند، خوب این بیت شعر پیامی برای صلح و دوستی جهانی است.

در نوروز به چه اموری توجه کنیم؟

یکی از چیزهایی که در نوروز باید به آن توجه شود، مسافرت است در شعری منسوب به امیر المؤمنین(ع) آمده که

تقرب عن الاوطان فی طلب العلی***و سافر و فی الاسافر خمس فوائد...

از وطن خود خارج شده و به مسافرت بروید برای چیزهای با ارزش، مسافرت کنید و در مسافرت پنج چیز نصیب شما می شود، غم و غصه از بین می رود، عصر ما عصر اضطراب است، ساختمان های غیر اسلامی در محیط شهر انسان را کلافه می کند و روح و روان افراد را آزرده می کند همه اینها عارضه دارد، اسلام می فرماید: مسافرت کنید تا سالم بمانید، اینجا هم امیر المؤمنین(ع) می فرمایند در سفر پنج خاصیت وجود دارد یکی از آنها اینکه غم و غصه از بین می رود، وقتی انسان یکسال در مکانی خاص حضور دارد، اگر در تعطیلات نوروز مسافرت نکند، چه می شود؟ مسافرت هم دو بخش است، کوتاه مدت و بلند مدت، حضرت آیت الله بهجت فرمود: مسافرت بدن را تنظیم می کند، ایشان فرمود: شما مسافرت کنید حتی برای رفتن به یک امامزاده، یعنی مسافرت این قدر ارزش دارد و امام صادق(ع) فرمودند: مسافرت به سه نحو است، یکی مسافرت برای تحصیل، مصافری برای زاد و توشه آخرتی، مثل مسافرت به مکه معظمه و کربلا، دوم مسافرت برای تأمین معاش و همچنین مسافرت برای حلال، یعنی تفرج و امور حلال.

آسیب شناسی نوروز

متأسفانه نوروز مواجه با برخی خرافات و آسیب هاست که باید آنها را کنار گذاریم، مثل فخر و مباهاتی که افراد نسبت به هم انجام می دهند و یا ریخت و پاشهایی که صورت پذیری و یا خدای نکرده موسیقی مبتذل یا جوک هایی که شخصیت افراد حتی غیر مسلمانان را تخریب می کند، لذا شوخی هایی که مربوط به اقوام بوده و به صورت پیامکی هم رد و بدل می شود را باید کنار گذاشته.

دیگر مسائلی که باید در نوروز به آنها توجه شود، صله ارحام، نظافت عمومی و اجتماع، پوشیدن لباس نظیف و نو، رفتن به زیارت بزرگان و دانشمندان، مثلاً امام صادق(ع) فرمود: وقتی روز نوروز شد، غسل انجام داده و پاک ترین لباسهایت را بپوش و از بهترین عطرها استفاده کن، هدیه دادن در نوروز سفارش شده، زیارت قبور اموات و خصوصاً شهدا سفارش شده، ایجاد نشاط و سرور، آشتی دادن در نورز، شکر گذاری از نعمات الهی مثل باران و طبیعت، تفکر در آفرینش، با هم بودن، گاهی خود با هم بودن برکاتی دارد، نوروز فرصتی است که خانواده ها می توانند در کنار هم باشند و عاطفه ای را که در ضمیرشان است به همدیگر نشان دهند، دعای خیر برای دیگران، خود نوروز تجدید قوا برای کار در طول سال است، خانه تکانی ظاهر و باطن است، نوروز شستشوی کینه ها از سینه هاست، نوروز توجه به بچه هاست، بچه ها حق دارند که در نوروز برایشان لباس مناسب تهیه شود و به آنها عیدی داده شود.

[ ۱۳٩٤/٢/٢٠ ] [ ٢:٤٦ ‎ق.ظ ] [ ح.کرمی ]

[ نظرات () ]

مجله اینترنتی دانستنی ها ، عکس عاشقانه جدید ، اس ام اس های عاشقانه