یادداشت ها و مصاحبه های یک خبرنگار
 
A reporter's notes and interviews

بسم الله الرحمن الرحیم

در گفتگو با حجت الاسلام و المسلمین حسن عرفان 

 نقش عظیم و شگرف امام صادق علیه السلام غنی بخشیدن به معارف اسلامی ؛ تبیین معارف توحیدی و تحریف زدایی از دین و بیان فقه و شریعت بود قبل از اینکه این نقش سترگ مورد واکاوی قرار گیرد باید متوجه این نکته باشیم که قبل از امام باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام یک خلا عظیم فرهنگی و دینی به وجود آمد و این خلا عواملی داشت :


1-     حاکمیت حاکمان بی دانش و خانه نشینی دانشمندان محکوم :

پیامبر اکرم فرمودهاند « الناس علی دین ملوکهم » مردم پیرو دین و آیین و کیش رهبرانشان هستند و در حدیث دیگر فرموده اند « الناس بامرائهم اشبه من هم بابائهم » مردم به حاکمانشان و رهبرانشان بیشتر از پدرشان شبیه هستند وقتی که امامت را تبدیل به خلافت کردند و خلافت را به کسانی دادند که دانش در خور نداشتند باعث شد که جامعه اسلامی از دانش و علم فاصله بگیرد ما شیعیان املامان را صاحب مان رسالتی می دانیم که پیامبران داشتند و رسالت انبیاء تبیین دین و قضاوت و داوری و حاکمیت سیاسی اجتماعی بود اینها گفتند خلافت ریاست عامه هست اما منصب داوری و منصب تبیین دذین را از خلفا جدا کردند و باعث شد خلافت بدون قدرت علمی باشد و این موجب شد که جامعه مسلمین از دانش حاکمان محروم شوند یعنی محکوم بودند به پذیرش حاکانی که دانش نداشتند

2-    گسترش فتوحات :

 با گسترس فتوحات مردم غرق در اخبار فتوحات و تقسیم غنائم و خریدن کنیزکان زیبا روکه از بلاد کفر به قلمرو اسلام می آوردند و دل می بردند شده بودند

3-      مسئله منع کتابت و حدیث :

 نخبگان عرصه تاریخ و معارف دینی می دانند که دهها سال کتابت حدیث توسط خلفا ممنوع شد و بهانه ایشان این بود که « حسبنا کتاب الله » و حال آنکه خود قرآن می فرماید : « و ما اتا کم الرسول فخذوه » آنچه را پیامبر آورده است بگیرید و سخنان و کلام پیامبر از  اموری هست که می باید اخذ بشود و خود رسول الله فرمود : » انی تارک فیکم و الثقلین »  من دو چیز گرانبها در میان شما به یادگار می گذاریم که کتاب خدا  اهل بیت من است با این وجود آنها با نشر احادیث مخالفت کردند و کانون معارف اسلامی احادیث نبوی و علوی و احادیث اهل بیت عصمت و طهارت می باشد و آنها احادیث پیامبر را ممنوع و النشر و و ممنوع الکتابة کردند و این امر موجب انسداد عظیم جامعه مسلمین شد و موجب شد تا مردم نتوانند قرآن را بخوبی درک و تفسیر کنند و موجب شد تا مردم نتوانند شریعت  را بخوبی درک کنند .

4-    شورش ها و جنگ های داخلی :

مثل جنگ جمل ، نهروان ؛ جنبش مقدس حسینی ؛ قیام توابین ؛ انتقام خواهی مختار ؛ قیام حره ؛ قیام زید  و جنبش مسلحانه ابو مسلم ؛ همه اینها افکار عمومی را متوجه این امور ساخته بود اما در زمان  امام باقر و امام صادق ( علیهما السلام ) یک فضای مناسی ایجاد کرد ؛ عمر بن عبد العزیز نشر حدیث را آزاد کرد ، لعنت و سب امیر المومنین را ممنوع کرد ؛ فدک را به اهل بیت برگرداند و این امور موجب شد تا شیعیان بروز و ظهور پیدا کنند و از قدرت حاکم نهراسند  در زمان امام صادق درگیری بین بنی امیه و بنی عباس و اظهار ظاهری ارادت به اهل بیت موجب شد تا امام صادق ( علیه السلام ) به تبیین گسترده معارف دینی بپردازد طبق نقل مشهور امام صادق چهار هزار شاگرد داشتند اما خدا رحمت کند علامه قزوینی را ایشان ثابت کردند شاگردان حضرت حدود پنج هزار نفر بودند که این افراد ویژگی های خاصی داشتند از جمله شش نفر از ایشان از فقها بزرگ بودند مثل جمیل بن دراج ؛ عبد الله بن مسکان ؛ عبد اله بن مسکان ، حماد بن عیسی ؛ حماد بن عثمان و ابان بن عثمان  تعدادی از ایشان از معرفت پروران و خردورزان و متکلمان بودند که در قلمرو اعتقادات تبحر خاصی داشتند مانند هشام بن حکم ؛ هشام بن سالم ؛ علی بن نعمان ملقب به مومن طاق ؛ معلب بن خنیس ؛ اسحاق بن عمار ، معاویة بن عمار و یونس بن یعقوب و علامه مجلسی  در بحارالانوار بابی در مناظرات  هشام بن حکم نقل کرده است .

شاگردی بزرگان اهل سنت در محضر امام صادق ( علیه السلام )

نکته جالب دیگری که  می توان به آن اشاره کرد شاگردی بزرگان علما اهل سنت در محضر امام صادق علیه السلام می باشد از جمله ایشان ابوحنیفه ؛ مالک بن انس ، محمد بن ادریس معروف به شافعی ، احمد بن حنبل و این چهار پیشوای برادران اهل سنت بی واسطه یا با واسطه از شاگردان امام  صادق ( علیه السلام )  می باشند ؛ مثلا ایوحنیفه از شاگردان مسقیم امام صادق ( علیه السلام )  می باشد  واین جمله او معروف است که « لولا السنتان لهلک النعمان » اگر دو سال شاگردی محضر امام صادق علیه السلام نبود من هلاک می شدم ، مالک بن انس متولد سال 195 هجری درباره امام صادق علیه السلام گفته است : « ما رات عین و ما سمعت اذن و لا خطر علی قلب البشر افضل من جعفر بن محمد علیه السلام فضلا و علما و عبادتا و ورعا و کان علیه السلام لا یخلو من احدی ثلاث اما صائم او قائم او ذاکر و کان من عظماء البلاد و اکابر الزهاد الذین یخشون الله عز و جل »  هیچ چشم ندیده است و هیچ گوشی نشنید ه است و بر هیچ خاطری عبور نکرده است کسی که فضیلتی برتر از جعفر بن محمد داشته باشد و جعقر بن محمد از همه برتر بود از نظر تقوی و  پارسایی و از نظر دانش و علوم و از نظر عبادت و بندگی و زندگی او سرشار از یکی از این حالات بود یا روزه دار بود یا به عبادت ایستاده بود و یا به ذکر خدا مشغول بود و امام صادق علیه السلام از بزرگترین بندگان خدا بود و عالی ترین زاهدان  بود ؛ از جمله بزرگان اهل سنت محمد بن ادریس شافعی می باشد و او شاگرد محمد بن حسن شیبانی است و او از شاگردان مالک بن انس و ابو حنیفه می باشد لذا شافعی با واسطه شاگرد امام صادق علیه السلام می باشد ؛ یکی دیگر از رهبران اربعه اهل سنت احمد بن حنبل است  و او از دودمان ذی الثدیه می باشد و او شاگرد شافعی است و شافعی شاگرد محمد بن حسن شیبانی می باشد و محمد بن حسن شیبانی از شاگردان  ابو حنیفه و مالک بن انس می باشد و آن دو هم از شاگردان امام صادق علیه السلام می باشد لذا او او هم با واسطه  شاگرد امام صادق علیه السلام می باشد ؛ نکته جالب دیگر این می باشد که صاحبان صحاح سته اهل سنت عمدتا از شاگردان احمد بن حنبل می باشند

رنسانس علمی و فرهنگی امام صادق علیه السلام

امام صادق در این دوران تاریخی یک رنسانس عظیم علمی و فرهنگی ایجاد کردند مثلا در قلمرو تفسیر مثلا در تفسیر البرهان فی تفسیر القرآن حدود  دوازده هزار حدیث داریم و بخشی عظیمی از آن میراث امام صادق علیه السلام داریم و حتی در تفسیر المیزان که تفسیر روایی نیست حدود پنج هزار حدیث داریم و  بخش عظیم این احادیث میراث امام  صادق علیه السلام می باشد ؛ در قلمرو اصول اعتقادی ما در یک مجلد اصول کافی هزار و چهارصد و سی و هفت حدیث اعتقادی داریم که بخش عظیمی از آن از امام صادق علیه السلام می باشد ؛ باز در قلمرو فقه و احکام و حقوق در وسائل الشیعه حدود سی و پنج هزار و هشتصد و پنجاه حدیث داریم که عمدتا از امام صادق علیه السلام است ، باز در کتب مستدرک وسائل الشیعه که به احادیثی پرداخته است که  در وسائل نیامده است حدود بیست و سه هزار حدیث نقل شده است که باز قسمت عظیم آن از امام صادق علیه السلام می باشد ؛ باز در علوم و معارف گوناگون احادیث و مطالب بسیار بلندی داریم که عمده ایشان باز از امام صادق علیه السلام می باشد مثلا ما در قلمرو تغذیه حدود سه هزار حدیث داریم و بخش عظیمی از آن مربوط به امام صادق علیه السلام  می باشد ؛ ما کتب رابعه ای داریم که اساس فقه شیعه می باشد و بخش عمده آن میراث امام صادق علیه السلام می باشد و این چهار کتاب عبارتند از " کافی" نوشته محمد بن یعقوب کلینی و احادیث کافی به تنهایی از تمام احادیث سته اهل سنت بیشتر است که تعداد احادیث کافی شانزده هزار و صد و نود و نه حدیث است که در طول بیست سال توسط کلینی جمع آوری شده است و و از دیگر کتب اربعه کتاب " من لا یحضره الفقیه " می باشد که احادیث مسنده آن سه هزار و نهصد و سیزده حدیث است و احادیث مرسله آن دو هزار و پنجاه حدیث است و از کتب دیگر کتاب "استبصار و تهذیب " می باشد و کتاب های حدیثی که بعدها نگاشته شد کتاب عظیم بحار الانوار است که در صد و ده مجلد جمع آوری شده است و چهارده میلیون کلمه دارد و بخش عظیم آن میراث امام صادق علیه السلام می باشد

اما در این فرصت توانستند به تبیین معارف دینی و فقه و شریعت پبردازند و سه جریان انحرافی بزرگ که در طول تاریخ فرهنگ اسلامی ایجاد شده بود را به چالش بکشاند یکی جریات غلات غالیان بود و کسانی که به شانی فراتر از شان اهل بیت و ائمه قائل بودند و دیگری جریان  جاعلین و دروغ سازان بود و یکی جریان تاویل گرایان کسانی که دین را با رای و اندیشه خودشان تبیین می کردند و امام از دین تحریف زدایی کردند و این سه جریان را افشا کردند در حدیث از امام صادق امده است : « ُ فَإِنَّ فِینَا أَهْلَ الْبَیْتِ فِی کُلِّ خَلَفٍ عُدُولًا یَنْفُونَ عَنْهُ تَحْرِیفَ الْغَالِینَ وَ انْتِحَالَ الْمُبْطِلِینَ وَ تَأْوِیلَ الْجَاهِلِینَ » کافی ج 1 ص 32 امام می فرماید در میان ما اهل بیت در هر عصری امامان عادلی هستند که دین خدا را از تحریف غلات می زدایند و دروغ بستن هلای باطل گرایان را از بین می برند و تاویل گرایی که جاهلان بی خرد در دین ایجاد می کنند را از بین می برند لذا امام به غنی سازی دین و تحریف زدایی سه جریان انحرافی پرداختند و موجب عظمت مکتب شیعه شد .لذا مذهب ما به مذهب جعفری معروف شود .

 

 


نوشته شده در تاريخ ۱۳٩۱/٦/٥ توسط ح.کرمی
تمامی حقوق مطالب برای یادداشت ها و مصاحبه های یک خبرنگار محفوظ می باشد