یادداشت ها و مصاحبه های یک خبرنگار
 
A reporter's notes and interviews

بسم الله الرحمن الرحیم


علامه فقید سید محمد حسین طهرانی در کتاب روح مجرد ص  62 در ضمن معرفی شاگردان مرحوم عارف واصل سید هاشم حداد یکی از شاگردان ایشان را حجّة الإسلام حاج شیخ صالح کمیلى معرفی می نماید [1] ایشان 24 سال ملازم مرحوم حداد بوده اند آنچه  می خوانید گفتگویی است توسط سرویس علمی فرهنگی خبرگزاری حوزه در موضوع عرفه و آداب آن


با عرض سلام و تشکر از اینکه قبول زحمت فرمودید به عنوان اولین سئوال از آنجایی که عرفه روز دعاست بفرمایید چگونه دعا کنیم ؟

در مسئله دعا سه عنوان قابل توجه می باشد : داعی ، دعا و مدعو ؛"داعی" دعا کننده است  و "مدعو" خدا است و "دعا" متنی است که داعی با آن متن آشنا شده و آن متن را می خواند و بواسطه آن با خدا ارتباط بر قرار می کند اولین چیزی که "داعی" باید متوجه آن باشد شناخت مخاطب خود است و باید شناختی از صفات و اسما الهی داشته باشد و او را با طهارت و خضوع و خشوع  و آمادگی کامل یاد کند و این شناخت گاهی جنبه علمی دارد و مبد عالم را با دلایل علمی و فلسفه و حکمت و راههای دیگر شناخته و اثبات کرده است و گاهی این شناخت شناخت عینی است یعنی آن علمی که یافته است در ذات و عین او تحقق پیدا کند و آن زمانی است که آن شناخت در قلب و باطن او اثر خود را بگذارد و نوعی شناخت نوری و اشراقی در او بوجود بیاید ؛ اما راجع به متن دعا باید از متونی استفاده کرد که معتبر باشد و از ادعیه ماثوره باشد و شخص دعا کننده باید خود سازی دعایی در وجودش محقق شده باشد و مهذب و مودب باشد و وقتی دعا می کند با معرفت و شناخت و حضور قلب در محضر ربوبی حاضر باشد

 با توجه به اینکه به مناسبت های مختلف توجه به امام حسین علیه السلام داده می شود و حتی یکی از اعمال مستحبه روز عرفه زیارت امام حسین علیه السلام است آیا می توانید علت آن را بیان کنید ؟

در روایت آمده است خداوند تبارک و تعالی اول به حاضرین در حرم حسینی توجه می کند و سپس به واقفین در سرزمین عرفات -  از باب نمونه ؛ علىّ بن اسباط از امام صادق علیه السّلام روایت کرده است که فرمود : خداوند تبارک و تعالى در شب عرفه پیش از همه (اول) به زائران قبر امام حسین علیه السّلام نظر رحمت مى‏افکند.راوى گوید: عرض کردم: پیش از آنکه نظر رحمت به کسانى که در عرفات مشغول اداى مناسک حج هستند بیفکند؟! فرمود: آرى، عرض کردم: چگونه چنین چیزى ممکن است؟! فرمود: براى اینکه در میان کسانى که در عرفات حضور دارند افراد ناپاک و زنازاده نیز هستند ولى در میان زائران قبر امام حسین علیه السّلام افراد ناپاک نیستند و در روایت دیگری عبد اللَّه بن مسکان، از امام صادق علیه السّلام روایت کرده است که فرمود: خداوند تبارک و تعالى پیش از آنکه به اهل عرفات تجلى کند، به زائران قبر حسین علیه السّلام جلوه مى‏فرماید و خواسته‏هاى آنان را برآورده مى‏سازد و گناهانشان را مى‏آمرزد و شفاعت آنان را در باره دیگران مى‏پذیرد، و در مرحله بعد به اهل عرفات مى‏پردازد و با آنان نیز چنین مى‏کند. عبد اللَّه بن هلال مى‏گوید: به حضرت امام صادق علیه السّلام عرض کردم: فدایت گردم! کمترین ثوابى که براى زیارت‏کننده قبر حسین علیه السّلام منظور شده است، چیست؟

حضرت فرمود: اى عبد اللَّه! کمترین ثوابى که براى او منظور شده این است که خداوند از جان و مال او محافظت مى‏کند تا هنگامى که او را به خانواده‏اش بازگرداند، و چون روز قیامت فرا رسد بیشتر از این در محافظت خداوند خواهد بود [2] ؛ در این باب روایات فراوانی می توان مشاهده کرد -  علت این است که امام حسین هر چه داشت در  راه خدا بذل کرد و از آنجا که امام حسین علیه السلام باب الله است و این کلام مشهور است «کلهم سفن النجاه و سفینه الحسین أسرع» همه‏ى امام‏ها کشتى نجاتند، اما کشتى امام حسین تندتر مى‏رود. «کلهم باب الله و باب الحسین أوسع» اولیاء خدا همه درگاه لطف هستند ولى درگاه حسین (ع) وسیع‏تر است‏ [3] توسل به آن حضرت انسان را به خدا نزدیک می کند و در دستورات اهل عرفان آمده است که اگر سالکین الی الله بخواهد راه میانبر در سیر و سلوک را بپیمایند باید  از راه امام  حسین علیه السلام  وارد بشوند و در احوالات مرحوم میرزا علی قاضی نقل شده است که ایشان در موضوع توسل به آن حضرت الگو بوده اند و هرگاه از نجف به کربلا می آمدند دور صحن حسینی طواف می نمودند و وجب به وجب صحن مطهر را نماز و دعا می خوانده است و به آن حضرت فراوان توسل می کردند

عرفه به نوعی به امام حسین علیه السلام گره خورده است چگونه است که حسین باب معارف توحیدی است ؟

در میان ائمه امام حسین علیه السلام مختص به خصوصیاتی است که سایر ائمه این امتیازات را ندارند - در روایت است «أَنَّ اللَّهَ عَوَّضَ الْحُسَیْنَ ع مِنْ قَتْلِهِ أَرْبَعَ خِصَالٍ جَعَلَ الشِّفَاءَ فِی تُرْبَتِهِ وَ إِجَابَةَ الدُّعَاءِ تَحْتَ قُبَّتِهِ وَ الْأَئِمَّةَ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ وَ أَنْ لَا تُعَدَّ أَیَّامُ زَائِرِیهِ مِنْ أَعْمَارِهِمْ» [4]  -  خداوند شفا را در تربت او قرار داد و استجابت دعا تحت قبه حسینی را تضمین کرد و نسل ائمه را در ذریه او قرار داد ؛ با در نظر گرفتن این خصوصیات می بینم امام حسین علیه السلام امتیازات فراوانی دارد اگر این خصوصیات خاص ایشان است می توان فهمید این بزرگوار یک موجود منحصر به فرد است و هر چه داشت در راه خدا نثار کرد لذا مرحوم ملکی در المراقبات می فرمایند :  اگر کسی بپرسد چرا این همه  فضیلت به زیارت امام حسین اختصاص دارد ؟  در جواب می گوییم : از آنجا که امام حسین علیه السلام هر چه داشت از رخیص و غالی در راه خدا نثار کرد خدا برای آن همه ایثار این ثواب ها را برای زوار آن حضرت مهیا کرده است

توصیه ای راجع به استفاده از ایام عرفه داشته باشید ؟

از آنجا که عرفه از معرفت و شناختن است لذا سالکین الی الله زمانی که وارد این روز مقدس می شوند باید فراموش نکنند که این زمان فضای مقدسی دارد و  باید از حریم این فضا و قدسیت آن بهره وافر ببرد و راه آن مشغول کردن خود به ادعیه است تفکر و امعان نظر در مفاهیم دعای عرفه و قدسیت این روز شریف ، سالک را وادار می کند توجه و عنایت بیشتری به این روز شریف داشته باشد و از اعمال و اوراد این روز بهره بیشتری ببرد

از احوالات مرحوم حداد و دیگر بزرگان در روز عرفه بگویید ؟

مرحوم حداد در مسئله مناجات بسیار کتوم بودند و به حقیقت ، سرّ دعا را دریافته بودند و با خدا نجوای قلبی داشتند و آه و ناله او در درون بود و اگر کسی می خواست  متوجه این حالات باشد باید از خواص ایشان می بود و الا ایشان ساده می پوشید و بی آلایش بود و کسی از ذات و حقیقت او با خبر نبود حتی خانواده و فرزندانش از مقامات عرفانی او آگاهی نداشتند و تعجب می کردند چرا علمای بزرگ به دیدن ایشان می آیند و از او احترام و تجلیل می کنند و تنها خواص بودند که او را می شناختند و می دانستند او از مقربان الهی است ، بنده 24 سال ملازم ایشان بودم و میدیدم ایشان ساعت ها قبل از اذان صبح قیام لیل داشتند و مشغول نماز شب و تلاوت آیات قرآنی هستند و با خشوع و صدای حزین تلاوت کتاب می نمودند و  دعای « یَا مَنْ تُحَلُّ بِهِ عُقَدُ الْمَکَارِهِ....» [5] را که دعای سریع الاجابه ای است و از امام سجاد نقل شده است را مکرر از ایشان می شنیدم مخصوصا در قنوت نماز این دعا را می خواندند و زمانی که من یک تشرف خاص الخاصی به محضر ایشان داشتم و به زیارت حرم عباس رفته بودیم زمانی که وارد حرم شدیم دیدم ایشان دست در شبکه های ضریح برده اند و مشغول خواندن همین دعای شریف می باشند

 وضعیت علم اخلاق در حوزه علمیه چگونه است ؟

تزکیه نفس بر همه واجب است خصوصا طالبان علوم دینی سابق بر این کتاب هایی مانند معراج السعادة و جامع السعادات و دیگر کتب مربوط به اخلاق در حوزه های علمیه تدریس می شد اما امروزه تنها به سخنرانی های اخلاقی عمومی اکتفا میشود  و باید این دروس را جزو دروس رسمی حوزه های علمیه قرار بدهند و تخلق به آداب الهی و منش طلبگی را از طلاب بخواهند و اگر می بینند کسی نمی خواهد در سلک آداب طلبگی بیاید نباید اجازه حضور و ورود او به حوزه ها را بدهند چرا که از موقعیت خود سو استفاده می کنند امام زمان زمانی از سرباز خود راضی میشود که متخلق به اخلاق الهی باشد

اگر انتقاد و پیشنهادی نسبت به هفته نامه افق یا مرکز خبر حوزه دارید بفرمایید ؟

من از مجله افق تشکر می کنیم و مطمئنا اجر زحمات شما محفوظ است و این فعالیت ها به هدر نمی رود و قهرا در ترویج فرهنگ اسلامی و اهل بیت موثر و مفید واقع خواهد شد

با تشکر



[1] -  روح مجرد ص 62 ؛ مجموع تلامذه آقاى حدّاد در ایران و عراق از بیست نفر متجاوز نبودند فقط و فقط رفقاى همدانى که از تلامذه و سابقه داران ملازمین مرحوم آیة الله انصارى بودند، همچون حاج سیّد أحمد حسینى همدانى رَحمةُ الله عَلیه والد صدیق ارجمند آقاى دکتر حاج سیّد ابو القاسم حسینى همدانى که ایشان روان پزشک بوده و اینک حدود بیست و پنج سال است که در مشهد مقدّس اقامت دارند، و مرحوم غلامحسین همایونى (خطّاط معروف) و مرحوم حاج غلامحسین سبزوارى و آقاى حاج محمّد حسن بیاتى و آقاى حجّة الإسلام و المسلمین حاج سیّد احمد حسینیان و آقاى حاج آقا اسمعیل تخته سنگى (مهدوى نیا)؛ و نیز مرحوم حاج حاجى آقا اللهیارى از أبهر و حاج محسن شرکت از اصفهان با حقیر همراه و همگام شدند.

امّا از ارادتمندان ایشان در عراق عبارت بودند از حجّة الإسلام حاج شیخ صالح کمیلى و آیة الله حاج سیّد هادى تبریزى که ایشان از أقدم تلامذه مرحوم حاج شیخ مرتضى طالقانى بوده و از آن مرحوم استفاده‏هاى شایانى نموده و احیاناً خدمت مرحوم قاضى مى‏رسیده‏اند، و حجّة الإسلام حاج شیخ محمّد جواد مظفّر از بصره و حجّة الإسلام أخ الزّوجه حقیر حاج سیّد حسن معین شیرازى از طهران و حجّة الإسلام حاج سیّد شهاب الدّین صفوى از اصفهان و ایضاً حاج شیخ أسد الله طیّاره از اصفهان، و حاج محمّد على خَلف زاده و آقاى حاج أبو موسى مُحیى و حاج أبو أحمد عبد الجلیل مُحیى و حاج أبو علىّ موسى مُحیى و حاج عبد الزّهراء و حاج قَدَر سماوى (أبو احمد) و حاج حبیب سماوى و حاج أبو عزیز محمّد حسن بن الشّیخ عبد المجید سماوى و حاج حسن أبو الهوى؛ و احیاناً جناب آیة الله حاج سیّد عبد الکریم کشمیرى و مرحوم حاج‏ سیّد مصطفى خمینى رحمةُ الله عَلیه، از نجف اشرف بحضورشان مى‏رسیده‏اند. و ایضاً مرحوم حاج سیّد کمال شیرازى گاه و بیگاه به محضرشان مى‏رسید. و مرحوم حدّاد از همه این افراد پذیرائى مى‏نمود و راه میداد و هر یک را بقدر و ظرفیّت خود اشراب میفرمود. حضرت آیة الله حاج شیخ حسن صافى اصفهانى و حجة الإسلام حاج شیخ محمّد ناصرى دولت آبادى و حجّة الإسلام حاج شیخ محمّد تقى جعفرى اراکى دام عزّهم هم خدمتشان مشرّف مى‏شده و کسب فیض مى‏نمودند، ولى استاد ایشان در نجف اشرف مرحوم آیة الله حاج شیخ عبّاس قوچانى بودند. و همچنین آقاى حاج سیّد حسین دانشمایه نجفى و آقا میرزا محمّد حسن نمازى نیز به همین منوال بودند

[2] -     پاداش نیکى‏ها و کیفر گناهان، ص: 239 - 240

[3] - به نقل از  برنامه درسهایى از قرآن سال 60، سخنان‏امام‏حسین(ع)(5)، ص: 6 ؛ محسن قرائتی

[4] - وسائل‏الشیعة ج : 14 ص : 537 

[5] - دعای هفتم صحیفه سجادیة


نوشته شده در تاريخ ۱۳٩۱/٦/٦ توسط ح.کرمی
تمامی حقوق مطالب برای یادداشت ها و مصاحبه های یک خبرنگار محفوظ می باشد